تكميل نمود ، و از سال 1312 به اصفهان آمد ، و در بانك شاهى مشغول خدمت گرديد . وى به دستيارى مردم حاج شيخ على اكبر شيخ الاسلام و ميرزا مسيح خان حافظ الصّحه و ميرزا على اكبر خان سرتيپ ، مدرسهء ايتام را تأسيس نمود كه در آن ، عدّهاى قريب پنجاه نفر از ايتام را سرپرستى نموده ، و درس دادند ، از سال 1323 نام آن به مدرسهء عليّه و ايتام تبديل گرديد ، و در اين اواخر نام ايتام از آن حذف شد ، و اكنون در محلّ اوّليه ، باقى و به مدرسهء عليّه معروف است .
محاسب الدّوله از آزادىخواهان معروف و عضو انجمن ولايتى اصفهان بود ، و از مشروطهخواهان به شمار مىرفت .
وى از عرفاى اصفهان است كه از طرف ظهير الدّوله جانشين صفىعلى شاه اجازهء دستگيرى و ارشاد داشت ، و در اواخر ، ارادت به آقا ميرزا عبّاس پاقلعهاى پيدا كرد ، و به جرگهء صوفيّهء مريدان ذو الرّئاستين پيوست .
مشار اليه در غرّهء جمادى الاوّل سال 1256 ق در اصفهان وفات يافت ، و در ايوان بقعهء مرحوم آقا سيّد حسن مدرّس مدفون گرديد . كتب زير از آثار قلمى او است :
1 . تاريخچهء مدرسهء دار الفنون 2 . تاريخ عمومى سلاطين اروپا 3 . تاريخ مصر 4 . اصول جبر و مقابله ، مطبوع 5 . اصول جغرافيايى كرهء زمين « 1 » .
آقا كوچك قمشهاى
آقا كوچك قمشهاى ، از عرفاء ، در سال 1297 قمرى وفات يافت ، و در صحن تكيهء مادر شاهزاده ، جنب قبر حاج صادق تخت فولادى ، در تخت فولاد مدفون گرديد . مادّه تاريخ وفاتش را [ ميرزا حسن قمشهاى متخلّص به ] « مفتون » گويد :
بهر تاريخ وفاتش كلك « مفتون » زد رقم : * « زبدهء آل سلوك اندر جنان شد رستگار » « 2 »
هامش
( 1 ) . اعيان الشّيعة ، ج 6 ، ص 11 ؛ رجال اصفهان يا تذكرة القبور ، ص 156 ؛ مكارم الآثار ، ج 6 ، ص 2063 ؛ دايرةالمعارف دانش بشر ، ص 1191 ؛ فهرست كتابخانهء عمومى اصفهان ، ج 1 ، ص 46 ؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 1 ، صص 47 - 48 ؛ مزارات اصفهان ، صص 168 - 169 .
( 2 ) . رجال اصفهان يا تذكرة القبور ، ص 225 ؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 1 ، صص 49 - 50 ؛ سيرى در تاريخ