و له
اى آمده گريان تو و خندان همهكس * وز آمدن تو گشته شادان همهكس
امروز چنان باش كه فردا چو روى * خندان تو برون روى و گريان همهكس
[ 8 ] [ شيخ الرئيس ابو على سينا ]
سقراط عصر به فهم و فراست ، بقراط دهر به عقل و كياست ، فلاطون زمان به ذهن و ذكا ، ارسطوى اوان به طبع رسا ، شيخ الرّئيس ابو على حسن بن عبد اللّه بن سينا كه علوّ مرتبتش بيرون از اندازهء بيان و سموّ منقبتش افزون از حيطهء تبيان است . الحق حكيمى مثل او در اسلام به منصّهء ظهور نرسيده و نظيرش از عصر وى تا حال چشم زمانه نديده .
در سنهء سبعين و ثلاثمائه در قريهء افشنه من اعمال بخارا قدم به ساحت وجود نهاده و در عمر دهسالگى به قرائت كلام مجيد و تحصيل علوم ادبيه فراغت به هم رسانده ، در علوم فلسفه متوغّل گشت و از استعداد فطرى و قوّت جبلّى در شانزدهسالگى قانون تصنيف نموده ، در عمر هجدهسالگى از جميع علوم عقليّه و نقليّه بهرهء وافى برداشته . قريب صد كتاب در علم منطق و حكمت و رياضى و ديگر علوم تصنيف ساخت و در جميع فنون به تحقيقات و تدقيقات كما ينبغى پرداخت . گويند كه در علوم شرعيّه هم دستگاهى تمام داشته و در بخارا فتواى مذاهب اربعهء اهل سنّت مىداد ، و ابن خلّكان گفته كه در آخر عمر قرآن عظيم با هر هفت قرائت حفظ نموده . در سنهء ثمان و عشرين و أربعمائه وفات يافته ، در همدان مدفون گرديد . اين دو رباعى از طبع والايش به نظر درآمده :
كفر چو منى گزاف و آسان نبود * محكمتر از ايمان من ايمان نبود
در دهر چون من يكى و آن هم كافر ؟ ! * پس در همه دهر يك مسلمان نبود