اعمام نوّاب انور الدّين خان شهيد و نبگان « 1 » قاضى محمّد مبارك شارح سلم العلوم است ؛ نهال وجودش در سنهء ثلث و مأتين و ألف در خيابان هستى به سرسبزى گراييده و بعد بههمرسانى برگ و بار رشد و تمييز كتب متداوله فارسى پيش اساتذهء عصر گذرانيده و در كمتر مدّتى به طبع بلند در فنون فارسيّه از نظم و نثر استعداد تامّه به هم رسانيد و به فكر ارجمند از مقبولان ارباب سخن و ماهران اين فنّ گرديد . پس از آن متوجّه علوم عربيّه گشته ، به تحصيل صرف و نحو و ديگر فنون ادبيّه ، مادام اقامت وطن به جانب خشنود - دام افضاله - پرداخت و بعد ذهاب جناب معزّى إليه به مدراس چندى در اطراف و جوانب لكهنو به كسب كمالات درساخت .
از آنجا كه اهل روزگار را فكر معاش چار و ناچار است ، تاب اقامت وطن در خود نيافته ، دل به سفر نهاد و چونكه محبّ جانى راقم اين اوراق بود و مفارقت جسمانى به هيچگونه صورت نمىبست ، به اتّفاق يكدگر به معيّت ديگر اعزّه سرى به جانب كلكته كشيديم و بعد ورود آنجا كه مكرمت نامهء جناب خوشدل مغفور و حضرت خوشنود محتوى طلب او رسيده ، دل از اقامت كلكته برداشته ، به سوارى مركب به راه دريا وارد مدراس شديم و از ملاقات اعزّه و اجلّه مالامال مسرّت و جمعيّت گشتيم .
بالجمله ، شوقى كه ذات لطيفش مستغنى از توصيف است و محتاج تعريف نه ، به حسن صورت و سيرت يگانهء عصر و به طبع سنجيده و اخلاق پسنديده ممتاز دهر بود ، و با جناب خوشنود ، ماوراى واسط قرابت قريبه سررشتهء ارتباط و اتّحاد به مرتبهء كمال داشت . در سنين معدود به فيض صحبت و يمن تربيتش به تكميل علوم ما بقىِ كوشيده و پيكر حال را به زيور لياقت شايسته و كمالات بايسته آرايش كما ينبغى بخشيده و به وسيلهء جميلهء جناب خوشدل مبرور كه عهدهء قاضى القضاتى مدراس داشته ، به خدمت افتاى
هامش
( 1 ) . حاشيه : نوگان .