تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تذكرهء مآثر الباقريه ( فارسي ) — صفحة 351

مساهمون:

ص٣٥١
قوللر آقاسىباشى ممتاز بود . در حينى كه رنجيده ، به اصفهان آمد و در خدمت نوّاب شاهزاده سيف الدّوله بود ، در سنه 1247 ق وفات يافت و مؤلف را با وى دوسه قرابت و از آن جمله - يكى مصاهرت اوست » خواهر او همسر فتحعلى شاه بود و « ننه خانم » نام داشت . ميرزا مهدى خان پيش از توطّن هميشگى در اصفهان ، بنا به نوشته تذكرهء اختر ، مدّتى « به سردارى ، به نادرى و سواحل آن ديار » مأمور شد . به‌هرحال آرامشش در اصفهان زياد دوام نداشت و در سال 1247 ق پس مدّتى داروغه‌گرى در اصفهان ، وفات يافت و در تكيه فاضل سراب ( ملا محمّد سراب ) مدفون گرديد . لقب « شحنه » براى او ، به خاطر همين داروغه‌گرىهاى متعدد است و همين را به عنوان تخلّص خود برگزيد ، اما شعر زيادى ندارد و ظاهرا از روى تفنّن ، شعر مىسرود . در فرهنگ سخنوران ( ج 2 ، ص 496 ) از او و منابع احوالش يادى شده است . منابع زندگىنامهء او عبارت است : روضةالصّفاى ناصرى ، ج 10 ، صص 31 - 130 و مجمع الفصحا ، ج 2 ، ص 544 و حديقة الشّعرا ، صص 38 - 835 و انجمن خاقان ، ص 85 و ص 289 و تذكرهء اختر ، صص 13 - 111 و تذكرهء مصطبه خراب ، ص 103 و تذكرهء دلگشا ، صص 14 - 610 و مكارم الآثار ، ج 4 ، ص 1316 و تعليقات ديوان فتحعلى شاه و همچنين ؛ معادن الافادات ، ميرزا حبيب اللّه نيّر ، ج 1 ، صص 8 - 7
شرح
( 124 ) - حسين على ميرزا : ر ك : تعليقه ش 88 . ( 125 ) - سلطان محمّد ميرزا سيف الدّوله ( 1299 - 1224 ق ) : در بخش‌هايى از اين تذكره ، به‌ويژه در رساله مسجديّه يعنى پايان تذكره ، به حاكم وقت اصفهان - سيف الدّوله - اشاره شده و روابط او با وفا و سيّد شفتى ، به اجمال مطرح گشته است . بررسى احوال و آثار اين شاهزاده مىتواند در مباحث مقدّمه اين رساله و شناخت وضعيت اجتماعى و فرهنگى اصفهان در سده سيزدهم مفيد باشد چون ارتباط او با شاعر زواره‌اى كه در كتب مربوط عموما طرح نشده ، مفصّل‌تر شناسانده مىشود و ديگر ، نفوذ فوق‌العادهء سيّد شفتى ، در اوج قدرت خود ، بر دستگاه حكومتى و طبعا بر دار السّلطنه اصفهان بهتر نمايان مىگردد . اما منابع موجود ، در ايجاد تصوير دقيقى از سيف الدّوله و نشان دادن بسيارى از بخش‌هاى زندگى او حتى در دوران سلطنت اصفهان ، ناگويا و حتى داراى اشتباهات تاريخى متعدّد است . قسمتى از اين خطاها گويا به دليل تشابه اسم و لقب او ، با برادرزاده وى است كه تحقيقا در تاريخ و به‌ويژه بخش پر از رجال فتحعلى شاهى ، اولين و آخرين بار نيست . او يكى از شاهزادگان قاجار است كه حدود يك دهه حاكم اصفهان بود ( حدود 1250 - 1240 ) و پس از مرگ فتحعلى شاه ، معزول و در تهران دوسه سالى تحت نظر قرار گرفت . پس از آن در سال 1253 ق به سمت ميرپنجى ، همراه لشكر محمّد شاه قاجار عازم جنگ هرات شد . پس از