مآثر را نيز ندارد ) . و دانشنامه : محمّد باقر الفت ، چاپ افست از روى چاپ اوّل بهوسيله اداره كل فرهنگ و هنر اصفهان ، آبان 1354 ، مقدّمه منتخب اشعارش . و ريحانة الادب ، ج 6 - ، ص 273
شرح
( 31 ) - صاحب رازى : همان « صاحب بن عبّاد » است كه در برخى از متون به صورت صاحب رازى به كار مىرفته است . ( ر ك : ديوان اديب صابر ترمذى ، تصحيح محمّد على ناصح ، ص 557 ) .
( 32 ) - معناى قطعه نياز : « قلم ، با زبان خود ، ستايشى را در وصف آقاى ما - محمّد باقر ( شفتى ) - آغاز كرد . پس از شروع ، هنوز پايان نيافته بود كه مركّبش تمامى يافت و خشكيد با آنكه ( مركبش ) مانند درياى گوهرزايى بود . سرورم ! من اين شعر را براى چشمداشت به تو پيشكش نمىكنم .
همچنين ستايشم مانند شاعرنماها نيست . بلكه عشق تو ، مرا به اين كار بربود ، و چنين عشقى ، چنان شعرى مانند جادوى ساحران ( فريبنده ) به وجود مىآورد . »
( 33 ) - همدم ، ميرزا محمّد على : فرزند ميرزا محمّد رضى علاء الملكى سمنانى و متخلّص به همدم بود . از منابع و نيز تذكرهء مآثر برمىآيد كه همدم به واسطهء انتساب خاندان به اشغال ديوانى ، جزو ملازمان و نديمان شاهزاده محمّد ولى ميرزا قاجار درآمد و منصب صندوقدارى و وقايعنگارى او را اشغال كرد و در ضمن براى او شعر نيز مىسرود ، تا جايى كه شاهزاده او را واداشت كه به شيوه « تاريخ معجم » رسالهاى در وقايع كلى دولت قاجار و بهويژه مسائل زندگى محمّد ولى ميرزا بنويسد كه نوشت و نام آن را « بدائع الوقائع » گذارد . از رسالهء مزبور خبرى به دست نيست . عجيب اينكه مؤلف تاريخ قومس نيز از اين پدر و پسر كه جزو ناميان سمنان بودند ، يادى نكرده است . ( ر ك : تاريخ قومس ؛ عبد الرفيع حقيقت ، انتشارات توس ، 1362 ، ج دوم )
به قول وامق در تذكرهء ميكده ، « تخلّص او ، گواه نزديكى و دوام قرب او ، به نوّاب اشرف و الا محمّد ولى ميرزاست . » ديگر منابع اطلاعات حيات او عبارت است از :
- تذكره ميكده : ميرزا محمّد على مدرّسى يزدى ( وامق / ساقى ) ، صص 63 - 261 و مجمع الفصحا :
رضا قلى خان هدايت ، مظاهر مصفّا ، ج 6 ، ص 1184 ( ذيل همدم ) و به نقل از فرهنگ سخنوران ، ج 2 ، ص 1005 ) :
- حديقة الشّعرا : ديوانبيگى ، 227 و محمود ، مجلس سوم ، مرتبه سوم ، 191 و الذريعة ، ط ، ( د ) ، 1301
( 34 ) - محمّد ولى ميرزا : پسر چهارم فتحعلى شاه در سال 1203 ه ق . زاده شد . پس از اينكه در سال 1213 حسينقلى خان قاجار برادر فتحعلى شاه از حكومت سمنان ناراضى و به آن قناعت نمىورزيد ، بنابراين حكومتش از سمنان به كاشان تبديل يافت و به جاى او محمّد ولى ميرزا در سن يازدهسالگى براى اولين بار به حكومت سمنان گمارده شد . محمّد ولى ميرزا از علم هيئت و جبر