99 - 298 و سبك شعر در عصر قاجار ص 71 و ريحانه الادب ، ج 3 ، ص 202 مقدّمه ديوان مجمر ؛ محيط طباطبايى ، 1345 ش و همان ، با مقدّمه ابو الحسن جلوه ، تهران ، 1312 ق . و مجله يادگار ، سال 5 ، ش 2 - 1 ، ص 142 و مجله ارمغان ، سال 12 ، صص 85 - 474 و 54 - 546 و 38 - 630 و 88 - 678 و سال 13 ، ص 66 - 162 و عموم تذكرههاى قرن 13 و 14 ذيل نام او )
شرح
( 30 ) - نياز جوشقانى ، اردستانى ، سيّد حسن : از مجموع منابع چيز زيادى از زندگى او دستگير نمىگردد . تنها اينكه او نبيرهء مير شاه تقى جوشقانى است كه اين مير در خدمت شاه سليمان صفوى ، معزّز بوده است . بهجز اختلافى كه در نام حسن و حسين در بسيارى از منابع وجود دارد و نگارنده آنها را با ضبط گزينشى خود و دليل آن در مقدّمه يعنى « وفا زوارهاى و . . . » آورد و نيز مطلب يادشده در اين مقالهء كوتاه ، منابع ، تنها به خط نسخ بسيار خوب نياز و كلىگويى در مورد فضائل و كمالاتش بسنده كردهاند .
شايد در مقايسه ، هيچكدام از منابع مورد بحث به اين ميزان اطلاعات تذكرهء وفا را در مورد او به دست ندادهاند . بنابراين از همين مختصر درمىيابيم كه اجداد نياز اصالتا از زوارهاند و از سادات بلندپايه آنجا محسوب مىگرديدهاند كه از آن ديار به جوشقان نقل مكان كردهاند و وى در همان ابتداى جوانى اكثر دانشهاى رايج را در اصفهان فرا گرفته است و در ادبيات عرب و سرودن اشعار تازى اشتهار داشته و قدرت طبع او از همين قطعهء مضبوط وفا پيداست . منابع و مآخذ زندگينامه او چنين است :
تذكرهء مدايح حسينيه ( امينيه ) يا تذكرهء باقى :
ميرزا عبد الباقى سپاهانى ، 1222 ق ، [ به نقل از تاريخ تذكرههاى فارسى جلد 2 ، 85 - 183 و نيز فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ، دانشپژوه ، ج 10 ، صص 72 - 1869 ، شاعر 498 ] و تذكرهء انجمن خاقان : محمّد فاضل خان گروسى ( راوى ) ، 1234 ، ص 634 و تذكرهء ثمر نايينى :
سيد حسين طباطبايى ( ثمر ) ، 1234 ، [ همان ، ص 204 ] و تذكرهء دلگشا : حاج على اكبر نوّاب شيرازى ( بسمل ) ، 40 - 1237 ق ، شاعر 67 [ همان ، صص 38 - 225 ] و تذكرهء بيان المحمود : محمّد ميرزا ابن فتحعلى شاه ( محمود ) ، 1240 ق [ همان ج 2 ، صص 5 - 183 ] و تذكرهء بستان العشاق ، على رضا ميرزاى قاجار ( شهره ) ، 1246 ق ، [ همان ، صص 11 - 102 ] و منابع زير به نقل از فرهنگ سخنوران ، ج 2
طريق الحقائق ، ج 2 ، ص 144 و ابن يوسف ( مجلس ) ، ص 445 و تذكره اختر ، الف ، صص 11 - 210 و تذكرهء رشحه ، صص 2 - 71 و فهرست مشار ، ب ، ص 911 و تذكرهء شاملو ، ص 201 و تذكرهء خرابات ، ب ، ص 182 و تذكرهء خراب ، ص 97 - 196 و الذّريعة ، ط ( د ) ، ص 1239
بهجز منابع فوق ، مقدّمه ديوان نياز ، به كوشش احمد كرمى ، انتشارات ما ، 1362 ( كه اطلاعاتش از عموم منابع فوق بسيار كمتر است و اشعار تذكرهء