در علم تعبير خواب اصل اوّل ، در علم تعبير و آن عبارت است از معرفت احوال خوابها و كيفيّت احكام آن
اين علمى شريف است و معجزهء يوسف صدّيق - على نبيّنا و عليه السّلام - بوده و حضرت يوسف آن را در برابر ملك نهاد ، چنانچه حق - سبحانه و تعالى - در قرآن مجيد و فرقان حميد از وى حكايت فرموده ، فى قوله :
رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ ،
و شرح آن چنان كه بايد در اين مختصر ايراد نتوان كرد . امّا آنچه طالب اين فن را ضرور بود در ضمن دوازده عنوان ذكر نموده آيد :
عنوان اوّل ،
در حقيقت خواب و اسباب و شرايط صحّت آن - بدان أيّدك اللّه تعالى و ايّانا بفهم الأسرار كه قوّتهاى بدنى كه ادراك محسوسات نمايند ، دهند ، پنج ظاهر كه آن سمع است و بصر و شمّ و ذوق و لمس ، و پنج باطن كه آن حسّ مشترك است و خيال و واهمه و حافظه و متخيّله ، و مركب اين قوى روح حيوانيست و آن بخاريست كه از الطف اجزاى بدن حاصل آيد و به واسطهء او در اعضا حسّ و حركت پيدا گردد ؛ پس مادام كه آن بخار متوجّه ظاهر بدن بود ، اعضا در حركت باشند و بيدارى عبارت است از آن ، و چون آن بخار متوجّه باطن شود ، در حواسّ ظاهر تعطيل راه يابد و خواب عبارت از آن است و موجب عدم توجّه و تردّد از ظاهر بدن يا از قلّت او بود كه به واسطهء كثرت افعال جوارح [ متحلّل ] 111 شده باشد و طبيعت از براى بدل