رفعت كلام وى برتر از طاق سپهر و خاطر روشن او مصقلهء آيينهء مهر است .
چنين شاعر صاحب استعداد و صاحب مايه بعد از مولانا جامى به عرصهء سخنورى نيامده ، اگر كسى در اين معنى حجّت انكار نمايد ، متعرّض شود ، جز فضولى و خودپسندى نخواهد بود . « 1 »
و صاحب « تذكرهء حسينى » دربارهء مقام شاعرى او مىگويد :
در فن شعر او را به طرز قديم و جديد يد بيضا است . در شعر ثانى ميرزا صائبا ، هيچيكى از شعراى حال پهلو به او نمىتواند زد . « 2 »
و صاحب « شمع انجمن » معتقد است كه :
در شاعرى و سخنورى مرتبهء ارجمند زبان او از غايت صفا به آب زلال مىماند و كلام او از نهايت آبدارى نسب به سلك لآلى مىرساند . « 3 »
واله داغستانى علىرغم انتقاد از رفتار او با مردم هند به مقام والاى او در سخنورى معترف است :
در حسن تقرير و صفاى تحرير يگانهء عصر و در سخنورى فسانهء دهر است .
امروز سخندانى مثل او در روى زمين وجود ندارد . پايهء سخن را به جايى رسانده كه شهباز انديشه در تصور رفتنش پر مىريزد . جامع انواع طرز سخن و حاوى اقسام روش اين فن در عهد خود است .
نثر حزين
دورهء نادرى و پايان حكومت صفويان در حقيقت آخرين مرحلهء انحطاط نثر فارسى است دنبالهء صنعتپردازيهاى اواخر مغول همچنان در نثر اين روزگار امتداد
هامش
( 1 ) . مخزن الغرائب . احمد خان هاشمى سنديلوى ، ص 801 .
( 2 ) . تذكرهء حسينى ، حسين دوست سنبهلى ، ص 105 .
( 3 ) . شمع انجمن ، محمّد صديق حسن خان ، ص 130 .