سپس از طريق لرستان خود را به خرمآباد مىرساند و چون دوباره شهر را خالى از سكنه مىبيند ماندن را به صلاح نمىداند و عازم كرمانشاهان مىگردد و مدّتى در اين شهر و قصبه تويسركان و محال دامنهء كوه الوند اقامت مىكند .
در كرمانشاه با « عبيد اللّه افندى » قاضى سپاه عثمانى كه به علم و فضل شهرت داشت آشنا مىشود ولى او را به فرومايگى و بيگانگى از دانش وصف مىكند و مىگويد : « در ميانهء اين قوم هركه را ديدم چنين ديدم به غير از عبد اللطيف چلبى بغدادى » .
از طريق غرب ايران به بغداد مىرود و سه سال را در نهايت آرامش در شهرهاى كربلا و نجف اشرف در مصاحبت بزرگانى چون ملّا ابو الحسن اصفهانى ، مولانا نور الدّهر گيلانى ، شيخ يونس نجفى ، شيخ احمد جزايرى و مولانا محمّد فراهى مىگذراند و در شهر حلّه موفق به ديدار سيّد هاشم نجفى مىشود . در اين اقامت سه ساله ، از كتابخانه بزرگ و با ارزش آستانهء مقدسهء نجف اشرف بهره فراوان مىبرد بعد از ديدن شهرهاى كاظمين و سامرّه وارد ايران شده از طريق اردبيل به آستارا مىرود .
در اين زمان روسها آن نواحى را در اختيار داشتند و يحيى خان طالش را هم به حكومت آن نواحى گمارده بودند .
به علت بروز جنگ ، بيمارى طاعون در تمام ناحيه شيوع پيدا كرده بود و ماندن به صلاح نبود بنابراين از طريق مازندران و استرآباد عازم مشهد مىشود و اين مقارن با سكونت طهماسب قلى خان در مشهد است . حزين در اين سفر ملاقاتى با شاه دارد كه عينا نقل مىشود :
پادشاه از قدردانى و مهربانى كه شعار آن سلسلهء عليّه بود به منزل من آمد و مودّت بسيار كرد و در آن مدت او را با افاغنه ابدالى و سركشان نواحى آن ملك محاربات اتفاق افتاده و ظفر يافت .
در صفر 1142 ه . ق اشرف افغان با لشكر فراوان به مشهد روى مىآورد و
تذكرة المعاصرين ( فارسي ) — صفحة 51
مساهمون: محمد علي حزين لاهيجي
ص٥١