و ان كثرت 1 ) الا انها 2 ) حدثت بين المتأخرين بعدما كانت ذات قولين 3 ) بين المتقدمين لاجل 4 ) توهم اختلاف المشتق باختلاف مباديه 5 ) فى المعنى 6 ) او بتفاوت 7 )
چنانچه محكوم به يا خبر واقع شود مانند « زيد الضارب » ، مشتق فقط در خصوص متلبس بالفعل وضع شده و در ما نقضى به صورت مجازى استعمال مىشود .
و اما بين متقدمين از اصوليين دو قول بيشتر وجود ندارد يعنى بعضى از آنها مىگويند مشتق در خصوص متلبس بالفعل وضع شده و فقط در آن به صورت حقيقى استعمال مىشود و بعض ديگر قائلند كه علاوه بر آن ، در ما نقضى نيز وضع شده و حقيقت مىباشد .
اين اقوال مطرح شده در بحث مشتق است و مرحوم آقاى آخوند قائلند كه مشتق فقط در خصوص متلبس بالفعل وضع شده و در ما نقضى به صورت مجازى استعمال مىشود و براى اثبات مدعى خود چند دليل اقامه مىنمايند .
1 ) شش نظريه بين متأخرين مطرح است كه پنج عدد از آنها به اعتبار اختلاف مبادى است و يكى از آنها به اعتبار احوال عارض بر مشتق مىباشد .
2 ) اقوال
3 ) در متلبس بالفعل حقيقى ، و در ما نقضى ، مجازى
4 ) دليل اختلاف اقوال ميان متأخرين
5 ) منشأ اول براى اختلاف اقوال در بحث مشتق ميان اصوليين متأخر
6 ) موضوع له
7 ) منشأ دوم اختلاف اقوال
غاية السؤول في شرح كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 412
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٤١٢