تعليقات
شرح
( 1 ) ص 2 ، لولاك لما . . . خلقت الكون : حديث قدسى معروف است كه در شرح تعرف ، ج 2 ، ص 46 بدين صورت ديده مىشود : لو لا محمد ( صلى الله عليه و آله و سلم ) ما خلقت الدنيا و الآخرة و لا السموات و الارض و لا العرش و لا الكرسى و لا اللوح و لا القلم و لا الجنة و لا النار و لو لا محمد ما خلقتك يا آدم .
و مؤلف اللؤلؤ المرصوع درباره آن چنين گفته است : لم يرد بهذا اللفظ بل ورد : لو لاك ما خلقت الجنة و لو لاك ما خلقت النار . و عند ابن عساكر : لولاك ما خلقت الدنيا . اللؤلؤ المرصوع ص 66 ( به نقل از احاديث مثنوى ، ص 172 . )
اين حديث در كتاب فيه ما فيه به صورت لو لاك لما خلقت الافلاك ( ص 203 ) و هم به صورت " لولاك ما خلقت الافلاك " ( صص 46 ، 105 ) آمده است .
و در كتاب سكينة الاولياء دار اشكوه ، ص 2 " به صورت " لولاك لما خلقت الافلاك و لو لاك لما اظهرت الربوبية " آمده است .
نيز رجوع كنيد التصفية فى احوال المتصوفه ، قطب الدّين العبادى ، ص 62 و شرح گلشن راز ، لاهيجى ، ص 205 و جامع الاسرار و منبع الانوار ، سيد حيدر آملى ص 9 ، 381 ، 706 و رياض السياحة ، شيروانى ، ص 223 ، " كه در اين كتب به صورت " لولاك لما خلقت الافلاك " آمده است .
( 2 ) ص 3 ، ستوق بغرا خان : اولين خان قراخانيان يا آل افراسياب است كه قبول اسلام نمود و نام اسلامى عبد الكريم بر خويشتن نهاد و چون به سلطنت رسيد تمام ولايت كاشغر را مسلمان ساخت و شاهنشاهى سامانى را متصرف شد و نخستين شاهنشاهى تركان مسلمان را در ماوراءالنهر تشكيل داد و به لقب بغرا خان و امير كاشغر معروف شد . سال وفات او را 344 هجرى آوردهاند .
( 3 ) ص 5 ، اوليائى تحت . . . غيرى : حديث قدسى است كه در " احاديث مثنوى ، ص 52 " به نقل از احياء العلوم ، ج 4 ، ص 256 و كشف المحجوب هجويرى ، طبع لنينگراد ، ص 70 " آمده و مؤلف فقيد اين بيت از ملاى روم را :صد هزاران پادشاهان و مهان * سرفرازانند ز آنسوى جهان
نامشان از رشك حق پنهان بماند * هرگدايى نامشان را برنخواند( مثنوى 125 / 17 )