فصل اول در تذكرهء يكى از مشايخى كه در عالم ظاهر باطنا حضرت شيخ الشيوخ « 1 » و قطب عصر در زمان قطبيت تربيت كرده است
، كه اسم شريف او در باب اول ثبت يافت .
در ملك هرات معز الدّين حسين نام مردى بود در كمال فصاحت و بلاغت ، و در علم ظاهر نادرهء عصر و زمان « 2 » بود . و ششصد شاگرد به كمال رسيده داشت و در زهد و تقوى عديم المثل بود . اما اقبال اين دولت دنيوى و سعادت اخروى كه به اين دولتمند روى آورد كه علم است به فرموده : العلم عز الدنيا و شرف الآخرة 8 ، از توجه باطن شيخ قدس الله سره العزيز بود ، تا سبب صلاح و زهد و تقوى مرين بزرگوار را باشد ، و اين شخص كه « 3 » از مقبولان درگاه بود از موصولان « 4 » گردد .
چونكه « 5 » شيخ را قدس سره « 6 » معلوم شده بود همان روز كه اين شايسته حق جل « 7 » و علا از كتم « 8 » عدم به فضاى « 9 » صحن « 10 » شهر وجود رخت كشيد « 11 » از طلعت آفتاب جمال جهانافروز او جهان تيره منوره خواهد شد ، و گوهر كان او خروار خروار به اطراف عالم خواهد رفت . توجه باطن آن حضرت يوما فيوما « 12 » در حق اين بزرگوار زياده شد ، تا زمانى كه قوت گفتار و قدرت رفتار و حوصلهء نطق در كام و زبان آن « 13 » بزرگوار راه يافت و گويا شد . اول چيزى كه از حرف و صوت به زبان مبارك او جارى شد ، اين بود كه گفت :
« إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ »
[ القلم : 4 ] و
« إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ »
[ آل عمران : 26 ، التحريم : 8 ] و
« إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ »
[ المائده : 109 ، 116 ] .
والد آن بزرگوار مردى بود هوشمند ، دانست كه حال چيست . فى الحال به معلمش سپرد . مدت بيست و دو سال در كسب فضائل ظاهرى كوشيد و به كمال رسيد . و در مسند درس « 14 » نشست و به خلق خداى تعالى فيض رسانيد . و زهد پيشهء خود ساخت و تقوى شعار خود كرد . سه سال ديگر برين گذشت تا اين زمان باطن حضرت شيخ قدس « 15 » سره العزيز در محافظت احوال اين بزرگوار مىبود ، و ليكن تربيت نمىكرد ، زيراكه ذات او را طاقت حمل تربيت اين بزرگوار نبود از جهت عدم استطاعت كه صغر سن باشد . نكتهء ديگر در عدم تربيت آن بزرگوار به نسبت اين بزرگوار آن بود « 16 » كه حضرت مقدسه را مرتبهء قطبيت حاصل نبود « 17 » ، نخواست كه اين نوع ذاتى بى اين منصب تربيت يابد ، زيراكه تربيت بعضى
هامش
( 1 ) - الف : شيخ و الشيوخ
( 2 ) - ب : - و زمان
( 3 ) - ب : - كه
( 4 ) - ت : موصلان
( 5 ) - ب ، ت : + حضرت
( 6 ) - ب : شيخ قدس سره را
( 7 ) - ب : عز
( 8 ) - ب ، ت : ملك
( 9 ) - متن تق ، جميع نسخ : بفزاى
( 10 ) - ب : - صحن
( 11 ) - ب : رخت كشد
( 12 ) - ب : + روز به روز
( 13 ) - ب : اين
( 14 ) - ب : درويشى
( 15 ) - ب : + الله
( 16 ) - ب : آن بزرگواينست كه
( 17 ) - ب : حاصل نشد