بمراتب از آتش عنصرى گرمتر و سوزانتر است .
رشحه : در باب خواطر شيطانى و نفسانى مىفرمودند ، كه حضرت شيخ قدس سره « 1 » در فتوحات آوردهاند كه شيطان دو است : يكى شيطان صورى و ديگرى شيطان معنوى ، شيطان صورى ابليس است و وى گاهى امر حقانى القا مىكند « 2 » و در خاطر كسى افكند تا شيطان معنوى كه نفس است در آن تصرف كند و آن را از امور باطله گرداند و گاهگاه شيطان معنوى كارها كند كه شيطان صورى نتواند كرد ، مثلا شيطان صورى القاء سنت حسنه كرد در دل كسى و اين از امور حقه است ، زيرا كه در حديث واقع است كه هركه سنت حسنه پيدا كند و هركه « 3 » تا قيامت بر آن سنت عمل نمايد وى را از ثواب آن بهره باشد ، پس شيطان معنوى در آن ملقى تصرف كرد و وى را بر آن داشت تا احاديث « 4 » بنام پيغمبر صلى اللّه عليه و سلم وضع كرد و آن را سنت حسنه نام نهاد تا مردم به آن عمل كنند و وى را در آن اجرى بود و از آن حديث غافل ماند كه هركه دروغ بر پيغمبر « 5 » صلى اللّه عليه و سلم بندد جاى او آتش است ، مثال « 6 » ديگر هم حضرت شيخ قدس سره « 1 » فرمودهاند كه شيطان صورى مثلا تلاوت قرآن را به آواز بلند در دلى القا كرد و اين امر حقانى است ، پس شيطان معنوى ، استماع غير « 7 » را به آن منضم ساخت تا او را « 8 » تالى گويند و آن را به ريا و سمعه باطل گردانيد و امثال اين امور بسيار است .
رشحه : صاحب كتاب حق اليقين در بيان عبادت اضطرارى و اختيارى فرموده « 9 » كه ، آن چنان كه نفس ادراك كه معرفت است ، موجب عبادت اضطرارى و رحمت عام است ، ادراك كه علم است ، مستلزم عبادت اختيارى و سير و سلوك و رحمت خاص است ، در شرح معنى اين سخن فرمودند كه ادراك را معرفت گفت بنا بر اصطلاحى « 10 »
هامش
( 1 ) - مى : قدس اللّه سره
( 2 ) - مى : چپ : القا كند
( 3 ) - مى ، چپ : ( و هركه ) ندارد
( 4 ) - بر : داشت كه احاديث
( 5 ) - مى : بر پيغامبر
( 6 ) - مى : مثالى
( 7 ) - بر : غير را بر آن
( 8 ) - مى : تا آن را
( 9 ) - بر : فرمودهاند كه
( 10 ) - مج : بر اصطلاح و مراد .