خامسها 1 ) :
[ پنجمين قدر جامع اعمىها ]
1 ) پنجمين قدر جامع از ديدگاه اعمىها :
اين قدر جامع هم مانند دو قدر جامع قبلى قياسى است . در اين قدر جامع اعمىها الفاظ احكام شرعى را به مقادير و موازين قياس كردهاند ، به اين صورت كه :
واضع الفاظ مقادير و موازين مقدار خاصى را مثل : مثقال ، گرم ، كيلوگرم ، سىسى ، متر ، كيلومتر ، مايل و . . . در نظر مىگيرد اما لفظ مثقال ، گرم ، كيلوگرم و . . . براى همان مقادير خاصه بخصوصه وضع نمىكند ، بلكه آن الفاظ را بر مقادير و موازينى كه هم شامل همان مقادير خاص شود و هم شامل زائد و ناقص بشود وضع مىنمايد ، و سپس بوسيله كثرت استعمال اين الفاظ در معانى زائد و ناقص ، اين الفاظ در آنها نيز حقيقت مىشود .
حال اعمىها قائلند كه عين همين مطلب در الفاظ احكام شرعى نيز جريان دارد و شارع مقدس هرچند از همان روز اول همه اجزاء و شرائط را براى ماهيات مخترعه در نظر نگرفته ، اما الفاظ شرعى را براى خصوص موردى كه شامل تمام اجزاء و شرائط باشد وضع نكرده بلكه الفاظ احكام شرعى را براى موردى كه هم شامل تام الاجزاء و الشرائط باشد و هم شامل زائد و ناقص باشد وضع نموده است .
مثلا درست است كه شارع مقدس در مورد نماز ، تمام اجزاء و شرائط را در نظر گرفته ، اما لفظ صلاة را براى نماز تام الاجزاء و الشرائط وضع نكرده ، بلكه لفظ صلاة را براى جامعى كه هم شامل آن و هم شامل فاسد باشد وضع نموده است .