تحقيق در زمينهء آثار قاضى صاعد اندلسى
آثار پيدا نشده :
1 . آثاري كه خودش آنها را نام برده است :
قاضى صاعد در تنها كتاب پيدا شدهاش ، يعنى : التعريف بطبقات الأمم از سه كتاب ديگر خويش نيز نام برده است ، بدين ترتيب :
الف - إصلاح حركات النجوم والتعريف بخطأ الراصدين :
قاضى صاعد از اين كتاب در سه جاى التعريف بطبقات الأمم خود ، نام برده است .
در مورد اوّل ، خود أو به بخشي از مطالب موجود در آن بدينگونه اشاره كرده است :
صاحبان مكتب سندهند مىگويند كه هفت اختر وأوجها وجوزهرههايشان همگى در سر برج حمل ( در آغاز فروردين ماه ) ، بخصوص در هر چهار ميليارد وسيصد وبيست ميليون ( 000 ، 000 ، 320 ، 4 ) سال شمسي اجتماع مىيابند واين مدّت را عمر جهان مىنامند ؛ زيرا ايشان چنين مىپندارند كه اختران وأوجها وجوزهرههايشان ، هرگاه در سر حمل اجتماع يابند ، همهء پديدآمدههاى در زمين نابود مىشوند وجهان فرودين ( عالم طبيعت ) روزگارى دراز ويران مىماند ، تا اينكه ( دوباره ) اختران وجوزهرهها در برجها پراكنده گردند وزماني كه چنان شود ، پيدايش ( از نو ) آغاز مىگردد ووضع جهان فرودين به حالت نخستين باز مىگردد واين چنين است هميشه تا بىنهايت در نزد ايشان .
وهريك از اختران وأوجها وجوزهرهها چرخه گونههايى در اين مدّت كه نزد ايشان ، مدّت جهان است ، دارد كه من آنها را در كتاب خودم : المؤلّف في إصلاح حركات النجوم ، ذكر كردهام .