أبو الحسن المأمون يحيى بن ذي النون ، بزرگترين ملوك طوايف اندلس در آن دوره ، به مقام قضا منصوب شده است « 1 » واز همين لحاظ است كه ابن حيّان « 2 » وصفدى « 3 » وزيدان « 4 » ، از أو با عنوان قاضى طليطله وبرخى ديگر « 5 » به عنوان « صاحب قضاء مدينة طليطلة - صاحب مقام قضاى شهر طليطله » ياد كردهاند .
وامّا اندلسى نسبت وى به اندلس است كه آن را به فتح الف وسكون نون وفتح لام ضبط كردهاند وبرخى آن را به ضمّ لام نيز صحيح شمردهاند « 6 » وآن نامى بوده است كه قوم عرب ومسلمانان بر سرزمين شبه جزيرهء ايبريا « 7 » واقع در منتهى اليه جنوب غربى قارهء اروپا ، اطلاق مىكردهاند كه اكنون در آنجا دو كشور : اسپانيا « 8 » وپرتغال « 9 » قرار گرفتهاند . « 10 »
نسبت ديگرى كه برخى از متأخّران « 11 » براي وى ذكر كردهاند ، مالقى است وعلّت اين انتساب از آنجاست كه المريّه ، زادگاه قاضى صاعد ، از بخشهاى البيره ، از توابع مالقه « 12 » بوده است « 13 » وبدين لحاظ سخن علّامه دهخدا « 14 » ، مبنى بر اينكه زادگاه قاضى صاعد ، مالقه بوده است ، سخنى درست مىباشد .
وامّا نسبت مالكي كه برخى از معاصران « 15 » براي قاضى صاعد ذكر كردهاند ، ناظر به اين است كه أو از فقهاى اسلامى تابع مذهب امام مالك بن انس ( 97 - 179 ق / 712 - 795 م ) ، يكى از ائمّهء مذاهب فقهى اسلام وبنيانگذار فرقهء مالكيه ، بوده كه مذهب وى در اندلس انتشار بسيار وسيعى داشته است . « 16 »
هامش
( 1 ) . ابن بشكوال ، 2 / 232 ؛ صفدى ، 16 / 232 .
( 2 ) . ص 278 .
( 3 ) . همان جا .
( 4 ) . تاريخ آداب اللغة ، 2 / 368 .
( 5 ) . ابن العبري ، 93 .
( 6 ) . أبو الفداء ، تقويم البلدان ، 165 ؛ بغدادي ، صفى الدين ، 1 / 163 ؛ آل على ، 7 .
( 7 ) .. eirebl( 8 ) .. niapS( 9 ) .aseugutroP acilbupeR.
( 10 ) . دائرة المعارف الإسلامية ، 3 / 35 ؛ حميده ، 1 / 32 ، 97 ؛ احمد صادق ، 1 / 350 .
( 11 ) . حاجى خليفه ، 2 / 318 ؛ بستاني ، 3 / 280 .
( 12 ) . أبو الفداء ، 175 ؛ بغدادي ، صفى الدين ، 1 / 126 .
( 13 ) . أبو الفداء ، 175 ؛ بغدادي ، صفى الدين ، 1 / 126 .
( 14 ) . 20 / 70 .
( 15 ) . سركيس ، 2 / 1182 ؛ بحر العلوم ، مقدّمه .
( 16 ) . مقدسي ، 195 .