را به افرادى كه معرفت كامل به پروردگار متعال دارند ، و حقيقت و نتائج حسن خلق را نتواند به آن طورى كه هست بفهمد مگر خداوند متعال .
[ ( شرح ) ]
مقصود از حسن خلق اينست كه اخلاق زشت و خويهاى ناپسند را از قلب خود دور كرده ، و با صفات حميده و اخلاق پسنديده زينت دهد ، و در نتيجهء اين تزكيه و تحليه ، خوش رفتارى و حسن آداب در معاشرت و معاملت و مصاحبت و زندگى شخصى و اجتماعى پيدا مىشود .
و تنها حسن خلق ظاهرى در معاشرت با مردم كافى نيست . زيرا كه حسن خلق به طور تحقيق هنگامى صورت مىگيرد كه هيچ گونه اثرى از خويهاى مذمومه ( تكبر ، رياء ، خود بينى ، علاقه به زندگى دنيوى مادى ، طمع ، حسد ، غضب ، خود پسندى ، حرص ، نفاق ، كينه ، جدال ) در قلب انسان باقى نباشد ، و تا صفت خودستايى يا خود بينى يا خود پسندى يا خود نمايى يا طمع يا حسد در دل انسانى جايگير است ، چگونه مىتواند با ديگران با صفات ( خلوص نيت و تواضع و حلم و صبر و صدق و عطوفت و برابرى و سخا و عفو و تقوى و خشوع و قناعت ) رفتار نمايد .
پس تكميل دين با تهذيب اخلاق صورت مىگيرد ، و اين معنى است كه موجب جمال و كمال آدمى است . و از لحاظ روحانى قلب انسان را منور و منشرح و روشن مىكند .
و هنگامى قلب انسان مهذب و پاك و با اخلاق حسنه متصف گردد كه ؛ نور حقيقت و جلوهء حق در دل بتابد ، و از اينجا مراحل سير و سلوك روحانى و استفاضههاى نورانى و كسب معارف و درك حقايق الهى شروع مىشود . و تا تهذيب اخلاق و تزكيهء قلب محقق نگشته است ؛ حسن خلق حقيقى صورت نخواهد گرفت ، و حسن خلق توأم است با تابش نور ايمان در قلب - ديو چو بيرون رود فرشته در آيد - و همين نور است كه به وسيلهء آن معرفت رب عز و جل و معرفت اولياء الله حاصل شود .
( [ قسمت دوم از ] متن )
قال رسول الله ( ص ) : حاتم زماننا حسن الخلق . و الخلق الحسن ألطف شىء في الدين و أثقل شىء في الميزان ، و سوء الخلق يفسد العمل كما يفسد الخل العسل ، و ان ارتقى في الدرجات فمصيره الى الهوان . قال رسول الله ( ص ) حسن الخلق شجرة في الجنة و صاحبه متعلق بغصنها يجذبه اليها ، و سوء الخلق شجرة في النار
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 255
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٢٥٥