كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 35
و أما الاجماع : فقد نقل على البراءة ، إلا أنه موهون ، و لو قيل باعتبار الاجماع المنقولة فى الجملة ، فإن تحصيله فى مثل هذه المسألة مما للعقل إليه سبيل ، و من واضح النقل عليه دليل ، بعيد جدا . و أما العقل : فإنه قد استقل [ 229 ] بقبح العقوبة و المؤاخذة على مخالفة التكليف المجهول ، بعد الفحص و اليأس عن الظفر بما كان حجة عليه ، فإنهما بدونها عقاب بلا بيان و مؤاخذة بلا برهان ، و هما قبيحان بشهادة الوجدان . 3 . اجماع و اما اجماع : بر [ ثبوت ] برائت [ و عدم وجوب احتياط ] به نقل اجماع [ منقول ] پرداختهاند . [ و ثبوت برائت را به اجماع همه مىدانند ] ، ولى اين نقل سست است ، هرچند اجمالا قائل به اعتبار [ و حجيت ] اجماع منقول باشيم ؛ زيرا تحصيل اجماع در همانند اين مسأله - كه براى عقل به سوى آن راهى است [ و دليل قاطع عقلى وجود دارد ( عقاب بدون بيان قبيح است ) ] ، و نيز دليل واضح و روشن نقلى بر آن قائم است - بس بعيد است . 4 . عقل اما عقل : [ با دلالت عقل نيز بر برائت استدلال شده است ] ، زيرا عقل به طور مستقل [ 229 ] حكم مىكند كه عقوبت و مؤاخذه بر مخالفت تكليف مجهول [ - عقاب بدون بيان و مؤاخذه بدون برهان ] قبيح است ، [ خواه سبب جهل ، عدم صدور حكم يا عدم وصول حكم و يا مشتبه شدن امور خارجى باشد ] ، البته پس از فحص و يأس از دستيابى به آن ، با دليلى [ مانند : علم ، علمى و ظنّ در حال انسداد ] كه بر آن دلالت كند ، زيرا عقوبت و مؤاخذه [ بر تكليف مجهول ] ، بدون حجت معتبر [ ى كه بر آن قائم باشد ] ، عقاب بدون بيان و مؤاخذهء بدون [ اقامه ] برهان محسوب مىشود كه اين هردو به شهادت وجدان قبيح هستند .