و قد يؤخذ فى موضوع حكم آخر يخالف متعلقه ، لا يماثله و لا يضاده ، كما إذا ورد مثلا فى الخطاب أنه ( إذا قطعت بوجوب شئ يجب عليك التصدق بكذا ) تارة بنحو يكون تمام الموضوع ، بأن يكون القطع بالوجوب مطلقا و لو أخطأ موجبا لذلك ، و أخرى بنحو يكون جزؤه و قيده ، بأن يكون القطع به فى خصوص ما أصاب موجبا له ، و فى كل منهما يؤخذ طورا بما هو كاشف و حاك عن متعلقه ، و آخر بما هو صفة خاصة للقاطع أو المقطوع به ، و ذلك لان القطع لما كان من الصفات الحقيقية ذات الاضافة - و لذا كان العلم نورا لنفسه و نورا لغيره - صح أن يؤخذ فيه بما هو صفة خاصة
شرح
و گاهى [ قطع ] در موضوع حكم ديگرى اخذ مىشود [ بهطورى كه حكم ديگر ] با حكم متعلّق آن مخالفت دارد ، نه مماثل با آن است و نه مضادّ با آن [ يعنى آن حكم ديگر با حكم متعلّق قطع مماثل و مضاد نيست ] ، مثل آنكه در خطاب [ شرعى ] وارد شود كه : « وقتى به وجوب چيزى ، [ مانند : نماز ] قطع يافتى ، صدقه دادن ، به فلان مبلغ بر تو واجب است » [ زيرا قطع ، موضوع وجوب تصدق قرار داده شده . حال ، ] گاهى [ اخذ قطع در موضوع حكم يادشده ] ، به نحو تمام موضوع است به اين صورت كه قطع به وجوب بهطور مطلق : هرچند به خطا رفته باشد ، موجب وجوب حكم ديگر [ - تصدق ] است ، و گاهى [ قطع ] بهطور جزء موضوع و قيد جزء موضوع اخذ مىشود به اين صورت كه قطع [ به وجوب ] در صورت به صواب رفتن موجب حكم ديگر [ - وجوب تصدق ] مىباشد ، و در هريك از اين دو [ - قطع تمام موضوع باشد و جزء موضوع باشد ] ، گاهى قطع به گونهء كاشف بودن و حكايت از متعلقش أخذ شده [ در نتيجه قطع به وجوب نماز مىباشد ، زيرا كاشف از وجوب موضوعى است ، بخاطر وجوب تصدق يا جزء موضوع است بخاطر وجوب تصدق ] ، و گاهى [ قطع ] به لحاظ آنكه صفت خاصى براى قاطع يا مقطوع به است أخذ مىشود ، زيرا قطع ، چون از صفات حقيقى داراى اضافه است ، [ چرا كه قطع حقيقة قائم به نفس است نه آنكه امر انتزاعى باشد و متعلق به مقطوع باشد . پس قطع صفت اضافهاى است بين قاطع و مقطوع ] - ازاينرو آن را براى ذات خودش نور و براى غير ، نورانىكننده دانستهاند - صحيح است كه در موضوع حكم غير به عنوان صفت خاص