جوان را در صحنههايى از باغات پرگل و گياه نشان مىدهد كه از زندگيشان لذت مىبرند . در اينجا با فن كورداسكا
( Cuerda Seca )
توانستهاند رنگها را با خطوط لغزنده از يكديگر جدا سازند .
از آثار يك ياد و نقاش آواره اروپائى كه مورد حمايت شاه عباس اول قرار گرفتند ، امروزه چيزى باقى نمانده است ؛ امّا در كليساها و خانههاى ارمنيان جلفا در حومه اصفهان ، پس از نيمه اين قرن ، شواهد قطعى از نقاشيهاى اروپاى شمالى ازجمله هلند ، نه سنت خاور نزديك ، موجود است ، درواقع اين آثار از نقاشيهاى ايتاليائى شده فلاندرى و هلندى هستند كه سبك آنها در سبك شبه غربى نقاشيهايى كه از ربع پسين اين قرن بهجامانده ، بازتابيده است . دو نفر از نقاشان برجسته اين سبك ظاهرا على قلى جبهدار و محمد زمان هستند . بهترين مجموعه آثار اين دو هنرمند در انستيتوى شرقى لنينگراد محفوظ است « 1 » . اين محمد زمان را نبايد با محمد زمان كرمانى ، خوشنويس معروف كه قاضى احمد از او ياد مىكند « 2 » ، اشتباه كرد ؛ محمد زمان از نقاشان فعال اهل تبريز در پايان سده دهم / شانزدهم بود . از اينها گذشته ، متأسفانه او را نمىتوان با قطعيت همان « محمد زمانى » دانست كه سياح ايتاليائى ن . مانوتچى
( N . Manucci )
در حدود سال 1660 م . در دهلى ملاقات كرد « 3 » . او در اوايل سلطنت شاه عباس دوم براى يادگيرى الهيات به رم گسيل شد و در آنجا به مسيحيت گرويد و نام خود را به پائولو تغيير داد . ازاينرو به ايران برنگشت و به دربار مغولان در هند پناه برده و شاه جهان مستمرى براى او تعيينكرده و همراه ايرانيان دور از وطن به كار در كشمير گمارده شد . در مورد يكچنين تطبيقى ، مشكلات سالشمارانه و تقويمى وجود دارد چون ديدار محمد زمان از رم درواقع در اوايل دهه 1630 م . در زمان شاه صفى بوده و حال آنكه آثار تاريخدار او در ايران در بين سالهاى 1672 م . و 1697 م . قرار مىگيرد . اين آثار بوسيله محمد زمان بن حاجى يوسف امضاء شده و در آن اشارهاى به دين مسيحى او نشده است .
چهار اثر از چهلوهفت اثر شناختهشدهء او داراى موضوعات مسيحى است « 4 » ولى چنين مىنمايد كه اينها مستقيما از گراوورها اقتباس شده است ( هنرمندان مغولى دربار جهانگير و شاه جهان هم همين موضوعات را از آثار هنرمندان اروپاى شمالى تربيت شده در رم مثنىبردارى
هامش
( 1 ) - ايوانف ،Al'bom، صص 59 - 44 .
( 2 ) - قاضى احمد ، ص 166 .
( 3 ) - ن . مانوتچى ،Staria do Mogor، چاپ و . ايروين ( لندن ، 8 - 1907 م . ) ، جلد 2 ، صص 18 - 17 . تاريخچه كرمليتها ، جلد 1 ، ص 315 به بعد . ن . ن . مارتينوويچ در مجلهJAOS، جلد 45 ( 1925 م . ) ، صص 9 - 108 .
( 4 ) - مارتين ، نقاشى نگارگرى ، جلد 2 ، تصوير 173 . ايوانف ،Al'bom، تصاوير 5 - 84 .