1676 م . در پاريس انتشار يافت ، مطالب زيادى راجعبه نظام حكومتى ايران ، مذهب مردم آن و آداب و رسوم آنها عرضهكرده كه بيشتر آن برگرفته شده از اطلاعات پىير رافائل است . تاورنيه در اين كتاب سبك مقبولى دارد و حرفهايش را خوب جا مىاندازد ولى تلفظ اسامى اشخاص و اماكن شرقى او جاى تأمل زيادى دارد . ولتر به او نظر خوشى نداشت .
نخستين ژزوئيتى كه از ايران ديدن كرد پىير فرانسوا ريگوردى
( Pere Francois Rigordi )
بود . او در فوريه 1646 م . چندى را در اصفهان گذراند درحاليكه سفرهاى دور و درازى در سرزمينهاى خاورميانه انجام داده بود .
پىير ريگوردى در سال 1653 م . همراه يك ژزوئيت ديگر بهنام پىير شزو
( Pere Chezaud )
با توصيهنامههايى از لوئى چهاردهم درخصوص استقرار ميسيون ژزوئيت در ايران ، به اين كشور آمد . شاه عباس دوم از آنها پذيرائى كرد و اجازه داد تا در جلفاى اصفهان و شيراز مراكز خود را برپا دارند . حضور آنها در ايران تعداد اين فرقههاى مذهبى را به پنج فرقه يعنى دومينيكنها ، اوگوستينىها ، كرمليتها ، كاپوسنها و ژزوئيتها ارتقا داد . برخى از اين ميسيونرها زبانشناس قابلى بودند و براحتى به زبان فارسى ، تركى و ارمنى تكلم و وعظ مىكردند .
چارلز دوم و مشاوران او ( چارلز دوم بعدا به هلند تبعيد شد ) تحتتأثير نامهاى از يك نفر ارمنى ايرانى بهنام خواجه پتروس به ملكه هنريتاماريا در سال 1650 م . « 1 » ، هنرى وارد ، ويكنت بلمونت ، عضو سابق كينگ كالج كمبريج « 2 » را كه سلطنتطلب متعصبى بود ، به منظور تهيه و ارتقاى بودجه ، به مأموريت ايران و هند گسيل داشت . نيت اين بود كه بلمونت از شاه عباس دوم مبالغ گمركى كمپانى هند شرقى را كه با توافق قبلى نصف حقوق گمركى گامبرون بود بگيرد ؛ ميزان مبلغ به دليل پسافتهاى مكرر ، هنگفت بود . به محض اينكه جنگ انگليس و هلند شروع شد ، بلمونت نامههايى از ورود نمايندگان كمپانى هند شرقى هلند به ايران دريافت كرد ، ولى اميدى نداشت كه از كمپانى هند شرقى انگليس كه درصدد اعاده سهم حقوق گمركى آن در گامبرون به چارلز بود ، كمكى دريافت كند . ژ . ب . تاورنيه در سال 1651 م . به كمپانى هند شرقى در سورات نامهاى نوشت و به آنها هشدار داد كه بلمونت بدينمنظور وارد ايران شده است . بنابراين جاى شگفتى نبود كه بلمونت در ايران با مخالفت شديد نمايندگان شركت كه با بيشاز يك سال اقامت در اصفهان نتوانسته بودند به حق خود برسند ، مواجه شود . با اينكه در اين زمان بين انگليس و هلند
هامش
( 1 ) - كتابخانه بادليان ، نسخ خطى ، جلدCXXX، برگ 145 .
( 2 ) - آ . آلن ،A Catalogue of all the Provosts . . . of the King's College III، صص 42 - 1336 .