خراسان نظير ايلخان طغاتيمور ، امير ولى و ارغونشاه انجام داد « 1 » . اين قطعات شامل نسخه جديدى از اثر سترگ رشيد الدين فضل الله يعنى جامع التواريخ ( رشيد الدين فضل الله متوفى به سال 718 / 1318 ) و ذيل حافظ ابرو و مجموعه اوست كه خوشبختانه در دو نسخه در استانبول ( بغداد كوشكو 282 و داماد ابراهيم پاشا 919 ) محفوظ است . جغرافياى ناشناخته حافظ ابرو در جاى خود يك منبع تاريخى باارزش است و درباره زادگاه خويش خراسان و نيز ماوراء النهر اطلاعات دست اولى دارد .
احمد بن جلال الدين محمد معروف به فصيحى خوافى نويسنده مجمل التواريخ فصيحى است كه در سال 845 / 2 - 1441 كامل شد و به شاهرخ تقديم گرديد . اين كتاب اهميت خاصى دارد چون دربردارندهء نكات تراجم احوال و شرح حال شمارى از شاعران و عالمان ايران است . سبك اين اثر تاريخى بسيار ساده است .
يكى از نويسندگان متفاوت اين روزگار كمال الدين حسين بن حسن خوارزمى است كه در سال 839 / 6 - 1435 كشته شد و نويسنده كتابى به نام جواهر الاسرار و جواهر الانوار است ؛ اين كتاب تفسير مثنوى رومى است و مقدمهاى مفصل درباره تاريخ و اعتقادات متصوفه دارد .
صائن على بن محمد تركهاى اصفهانى ( متوفى 836 / 3 - 1432 ) از علماى دين عصر خود بود .
او در معارف نظرى و سنتى تربيتى به كمال يافت و در روزگار سلطنت شاهرخ به شهرت رسيد .
يكى از بهترين آثار او ترجمه ملل و النحل محمد بن عبد الكريم شهرستانى است و اسرار الصلات و تحفه علائيه او نيز در باب اصول دين اسلام بر طبق مذاهب چهارگانه اهل سنت نوشته شده است .
او كتابهايى هم به زبان عربى نوشت و در آنها از سبكى متكلف بهره جست .
يكى از نامآورترين نويسندگان اين دوره شاعر معروف نور الدين عبد الرحمن جامى بود و بزرگترين اثر منثور او نفحات الانس تراجم احوال 614 نفر از عرفا است . بخش اعظم اين اثر كه در سال 883 / 9 - 1478 به نگارش درآمده در واقع ترجمه مجموعهاى از تراجم احوال متصوفه خواجه عبد الله انصارى هروى است كه به گويش هراتى نوشته شده و بخش ديگر آن هم ترجمه اثر عربى محمد بن حسين سلمى نيشاپورى با عنوان طبقات الصوفيه است ؛ ولى هردو مترجم اطلاعات خود را بدان افزودهاند . نفحات الانس كه با سبك ساده و صريح نوشته شده يكى از مهمترين آثار ارجاعى راجع به متصوفه است و مقدمه مفصلى درباره آيين تصوف دارد . اثر ديگر منثور جامى
هامش
( 1 ) - فليكس تاور اين تاريخچههاى كم حجم و تاريخ آل كرت را با عنوانCinq Opuscules de Hafiz - i Abruمنتشر ساخت . در مورد حكام مذكور به فصل اول اين كتاب رجوع كنيد .