فارسى ، شماره 913 ) با قطع كوچك است ولى با هفتاد و دو نگاره معاصر با متن مصور شده و لذا تأثير مكتب نقاشى آل جلاير - موجود در بغداد - حاكم برآن است . بعضى از اين نگارهها نسبت به نگارههاى نسخه شماره 332 ( ضميمه نسخ خطى فارسى ) بخصوص در اهميتى كه به منظرهپردازى داده ، مترقىتر و پيشروتر است . يك نسخه خطى ديگر به تاريخ 1399 م . نيز وجود دارد كه به احتمال منسوب به همان مكتب است . عنوان اين نسخه خطى كتاب البلهان ( بادليان ، نسخ خطى شرقى شماره 133 ) « 1 » و شرحى از هفت اقليم كيهانشناسى بطلميوس است و با هفتاد و هشت نگاره تزيين شده است كه حدود يازده نگاره درباره فصول است . د . س . رايس
( D . S . RiCe )
معتقد است كه اين نگارهها از روى يك نمونه نخستين ايتاليايى كار شده كه به احتمال در پايتخت جهانى آل جلاير - بغداد - موجود بوده است ؛ چون اين نسخه در بغداد اجرا شده است . معمارى نمودارگونه تخت اين نگارهها ابتدايى است ولى با سايه روشن سطوح ، كاشيكارى آن زندهنما و با روح شده است و صحنههاى قراردادى را كه در اوايل دوره تيمورى رواج داشته تا حدودى مجسم كرده است . قواعد درختان و گياهان همانهايى است كه در مكتب آل جلاير معمول بود و در نقشهاى آب و ابر تأثير چين روشن است و بخصوص در سر اژدهاگون مار تجلى يافته است . نگارههاى اين دو نسخه شبه علمى سالهاى 1388 م . و 1399 م . از كيفيت استثنايى خمسه خواجو فراتر رفته است :
اين نگارهها در واقع پلى بين مكتب جلايرى تبريز و بغداد و مكتب مظفرى شيراز است .
پيشرو كتاب البلهان فرهنگ علمى مونس الاحرار به تاريخ 1341 م . از شهر شيراز بود « 2 » كه در دوره سلطنت آل اينجو تهيه شده است ( نگارههاى آن در جاهاى مختلف پراكنده شده است ) . در مورد عناصر منظرهپردازى نسخههاى دوره جلايرى بايد آنها را با شاهنامه سال 1370 م . دوره مظفرى موجود در استانبول مقايسه كرد « 3 » . در اينجا مىتوان بوتههاى گياهى ريز و ظريفى را مشاهده كرد و بالاتر از همه ارتباط پيكرهها را با اندازه صفحه دريافت كه در نسخههاى تبريز و يا شيراز
هامش
كليله و دمنه فارسى ( به تاريخ 1413 م . ) » ، درPaintings From Islamic Lands، چاپ ر . پيندر - ويلسون ( آكسفورد ، 1969 م . ) ، صص 6 - 73 ؛Arts of Islam، شماره 543 .
( 1 ) - د . س . رايس« Season and Labors of the Months in Islamic Art »، در مجلهAO، جلد 1 ( 1954 م . ) صص 39 - 1 ؛ ز . يانك ، « نگارههايى از نجوم اسلامى در انستيتوى شرقشناسى سرايه وو » ، 1958 م . ، درPerlozza Orijentalnu Titologiju i Istoriju Jugoslovanskiu Naroda Pol . Tukskom Vladavinom؛ ا . بائر ، در مجلهBSOAS، جلد 31 ( 1961 م . ) ، صص 7 - 526 .
( 2 ) - قزوينى ، « شرحى از مونس الاحرار » ؛ گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، صص 2 - 60 ؛ گروبه ، نگارگرى در اسلام ، تصاوير 30 ، 31 .
( 3 ) - گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . 9 ، صص 4 - 63 ؛ رابينسون ،Drawings of the Masters، تصوير شماره 1 ؛ آقا اوغلو ، « يادداشتهاى اوليه » ، صص 2 - 191 ، تصاوير 7 - 5 .