توسط تيمور به سمرقند گسيل شد . جنيد ، شاگر عبدالحى در بغداد باقى ماند و امضاى او در يكى از نگارههاى خمسه معروف خواجوى كرمانى به تاريخ 1396 م . - محفوظ در كتابخانه بريتانيا كه براى كتابخانه سلطان احمد كار شده بود - موجود است « 1 » . در نه تصوير از اين نسخه خطى « 2 » به دليل اصالت تركيببنديها و درخشانى رنگاميزى اجراى آنها ، چيرهدستى و استادى چشمگيرى به كار رفته است . سچوكين
( Stchoukine )
معتقد است كه همه آنها محصول قلم يك نفر است ولى دونگاره از آنها را نقاش ديگرى كار كرده است . دو نسخه خطى ديگر كه در صفحات پايانى آنها به دربار سلطان احمد تقديم شده ، يكى عجائب المخلوقات است به تاريخ 1388 م . كه اكنون در كتابخانه ملى پاريس نگهدارى مىشود ( ضميمه نسخ خطى فارسى ، شماره 332 ) « 3 » و ديگرى خمسه نظامى است كه پيشتر بدان اشاره رفت و تاريخ 8 - 1386 م . بغداد را دارد . بيست و سه نگاره خمسه نظامى سادهتر از نگارههاى خمسه خواجو اجرا شده ، ولى داراى پيكرههايى شبيه و تا حدودى نحيف از مردان و اسبان است ؛ در اجراى گياهان و زمينه صخرهاى نيز شباهتهايى وجود دارد ؛ و اين شباهتها گاهى هم به حواشى صفحات نگارهها كشيده شده است . در هردو نسخه رنگاميزى غنى و كاربست طلا براى آسمان در تقابل با آبى مشكى به كار رفته ولى در مورد برخى از جامهها و پارچهها از رنگ فيروزهاى استفاده شده است . دستكم طراحى يكى از قاليها در هردو يكى است و اينها قديمترين طرحهايى است كه به دست ما رسيده است ؛ و بهترين نگارهها نشاندهندهء نوعى حركت است و اين مسأله بخصوص در نگاره « كرنش شيرين در مقابل خسرو » كاملا عيان است . ليكن با اينكه همه عناصر سبك جديد در اينجا جمع شده ، ولى هنوز سبك نگارههاى فضايى و رمانتيك خمسه خواجو در آنها توسعه نيافته است . عجائب المخلوقات با نگارههاى متعدد اين روح تازه را كمتر منتقل كرده ، ولى از اثرى چون عجائب المخلوقات انتظار بيش ازاين نمىرفت . چون داراى موضوعى سنتى و بخصوص نجومى است . با اين همه چندتا از موضوعات پيكرهاى آن قابل مقايسه با نگارههاى خمسه نظامى است و طبق اشاره سچوكين ، نيازى نيست كه اين نگارهها را به دوره بعد نسبت دهيم . نسخه خطى ديگر در همان كتابخانه - كه داراى تاريخ 1392 م . است و آشكارا براى شاه ولد فرزند سلطان احمد اجرا شده - نسخه كليله و دمنه « 4 » ( نسخ
هامش
( 1 ) - گرى ،Persian Painting From miniatures of the XIII - XVI Centuries، تصوير 4 .
( 2 ) - سچوكين ،Manuscrist Timurides، صص 5 - 33 ، تصاويرIV - VIII؛ مارتين ،Miniature Painting، جلد 2 ، تصاوير 50 - 45 ؛ بارت ، تصاوير 8 ، 9 ؛ گرىPersian Painting( 1961 م . ) ، صص 7 - 46 .
( 3 ) - هانرى ماسه ،Le Livre des Merveilles du Monde( پاريس ، 1944 م . ) ؛ سچوكين ،Manuscrits Timurides، صص 3 - 32 ؛Arts of Islam، شماره 542 .
( 4 ) - سچوكين ،Manuscrits Timurides، ص 33 ، تصاويرIII , II؛ س . واتسر ، « نسخه خطى كتابخانه توپقاپىسراى از