آخر حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اظهار مسلمانى نموده ، معلوم است ، معاويهاى كه خانه و خانوادهاش لبريز از تقاليد و افكار شركآميز جاهلى بوده است و سابقهء تجاوزگرى و گمراهى درازى داشته و محو عادات جاهلى بوده و پرچم فحشا و زشتكارى بر بام خانهء اجدادىاش نمايان بوده است ، آنان كه عناصرى بودهاند كه گوش را از نداى وحى الهى برمىبسته و خرد را از دركش باز مىداشته و دل را به روى پرتو رخشانش برمىبستهاند .
آرى ، قرآن شناسان نامى دورهء اصحاب معلومند ، آنان كه مراجع امت بودند و خلق براى آموختن مشكلات قرآن و تفسير آياتش به ايشان مراجعه مىكردند ، مانند عبد اللّه بن مسعود ، عبد اللّه بن عباس ، ابىّ بن كعب ، و زيد بن ثابت ، و بالاتر از همه مولاى ما على بن ابى طالب عليه السّلام كه همپاى قرآن است و داناى رازها و رموزش و حلال مشكلاتش ، همو كه قادر به درك و تفسير مسائل بغرنج و اظهار نظر قاطع دربارهء آنهاست ، و امت همداستانند بر اينكه وى خود فرموده : هرچه مىخواهيد ، از من بپرسيد ، و نمىشود از آيهاى از قرآن يا سنت پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله از من بپرسيد و پاسختان نگويم . « 1 »
سنت دانى معاويه
معاويهاى كه سنت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را قدر نمىنهد ، چه نصيبى ممكن است از سنت دانى داشته باشد ؟ احمد حنبل مىنويسد : عبد اللّه بن عامر مىگويد : خودم شنيدم كه معاويه حديث مىخواند و مىگفت : بر حذر باشيد از احاديث پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله مگر آن حديثها كه در دورهء عمر بود . « 2 » اين تهديد و برحذر داشتن از احاديثى كه بعد از دورهء عمر نقل و روايت گشته ، چه معنى دارد ؟ مگر پس از آن دوره جعل حديث شايع و بسيار شده ؟ يا اصحاب مورد اعتماد و موثقى كه در دورهء عمر و پيش از آن وجود داشتند ، پس از آن امانت و اطمينان از دست دادند و غير موثق گشتند ؟ پندارى پس از آن جاعل حديث و دروغساز گشتهاند . اين حرف مستلزم آن است كه بسيارى از احاديث كه مدرك احكامند و پس از آن دوره روايت و نشر شدهاند ، عيبناك شمرده شود . مگر رواياتى كه معلوم
هامش
( 1 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 6 / 193 .
( 2 ) . مسند احمد بن حنبل : 4 / 99 .