كردهاند . « 1 »
سكتوارى مىنويسد : اولين كسى كه خطبه را پيش از نماز خواند ، معاويه بود ، و سپس حكام مروانى مثل مروان و زياد كه در عراق انجام داده ، از او پيروى كردند و معاويه اين كار را در مدينهء مشرفه انجام داد . « 2 »
ما در اين كتاب ، سنت ثابت و مسلم را در مورد خطبهء نماز عيدين شرح داديم « 3 » و گفتيم كه پس از نماز خوانده مىشود و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله چنين مىكرده است و ابو بكر و عمر ، و نيز عثمان در روزهاى اول حكومتش به پيروى از پيامبر اكرم بر اين روش عمل كردهاند ، لكن عثمان بعدها چون نمىخواسته خطبهء خويش را به صورتى دلپسند خلق درآورد و مردم براى شنيدش نمىنشستهاند ، بنا كرده به خواندن خطبه پيش از نماز تا به انتظار شروع نماز بنشينند و اجبارا حرفهاى او را بشنوند . سپس استاندارانش و خويشاوندان اموىاش كه پس از او بر مردم مسلط گشتهاند - گرچه به علت ديگرى بوده - به تقليد وى چنين كردهاند .
اينها چون چنگ آهنين خويش بر گلوى خلق فشردند ، بنا كردند به دشنام دادن امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام در نطقها و خطبهها ، و مردم چون آن را روا و شايسته نمىديدند ، برخاسته مىپراكندند ؛ به همين سبب ، بر آن شدند كه خطبه را پيش از نماز بخوانند تا مردم اجبارا بشنوند .
نخستين كسى كه بدعت دشنام دادن به خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را گذاشت ، معاويه بود و تبهكارى و گناهش در اين مورد ، بيش از كسى است كه قبلا بدعت تغيير ترتيب خطبه را گذاشته است ، زيرا معاويه گرچه مقلد بدعت است و نه بدعتگزار ، اين بدعت را با تبهكارى سهمگينترى آميخته است . توجه كنيد به اين فرمايش به صحت پيوستهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله كه هركس على را دشنام دهد ، مرا دشنام داده و هركس مرا دشنام دهد ، خدا را
هامش
( 1 ) . شرح الموطأ : 1 / 324 .
( 2 ) . محاضرة الأوائل 144 .
( 3 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 8 / 160 - 167 .