ابو حنيفه و شافعى و احمد حنبل و اسحاق و ابو سليمان است . « 1 »
ملك العلماء در كتاب بدايع مىنويسد : دست از لبيك گفتن نبايد كشيد ، و اين نظر عموم علماست . مالك مىگويد چون به عرفه رود ، دست از لبيك گفتن برمىدارد ، اما درست همان است كه عموم علما گفتهاند . « 2 » ابن حجر مىنويسد : شافعى و ابو حنيفه و ثورى و احمد حنبل و اسحاق و پيروانشان گفتهاند كه بايد به لبيك گفتن ادامه داد . « 3 » در نيل الاوطار آمده كه لبيك گفتن تا رمى جمرهء عقبه ادامه پيدا مىكند ، و اين عقيدهء عامهى دانشمندان و فقيهان است . « 4 »
اين رويهاى است كه متقدمان و متأخران و همهء امت دربارهاش همداستانند ، ليكن معاويه چون با على عليه السّلام دشمن است و مىبيند كه حضرتش به اين سنت پاىبند است ، براى اينكه بر خلاف وى عمل كند ، بر خلاف سنت عمل مىكند در دشمنى و مخالفت با مولاى متقيان تا جايى پيش مىرود كه سنت و احكام الهى را زير پا مىگذارد و آنچه را مايهء آراستگى و شكوه حج است ، از بين مىبرد . اين نظريه و رويهء كسى است كه برخى خليفهء مسلمانانش شمردهاند و اين است مقدار بهرهمندىاش از دين و پاىبندىاش به سنت و رويهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ! واى به حال مسلمانان كه چنين موجود پليدى به نام خلافت به زور بر آنان چيره و مسلط گردد !
نمىدانم براى ابن عباس جايز و روا بوده كه در حال احرام و در چنان مقام سهمناك و در روز عرفه ، آن روز مشهور ، معاويه را چون دشمن امير المؤمنين على عليه السّلام بوده و سنت پيامبر را ترك گفته است ، لعنت كند ؟ آيا علامهء امت نمىدانسته كه اصحاب همگى عادل و راستروند ؟ يا اين را نمىدانسته كه صحابى را - هركه باشد - نمىتوان دشنام داد ، و اين را كه معاويه مجتهد بوده و مجتهد اگر اشتباه كند ، يا اجر دارد ؟ من فقط اين را مىدانم كه ابن عباس حرف ناروا نمىزند و خرافه و نظر باطل را نمىپذيرد .
معاويه چقدر تبهكار و ستمگر بوده كه با وجود نادانى و بىخبرىاش از احكام و
هامش
( 1 ) . المحلى : 7 / 136 .
( 2 ) . بدايع الصنايع : 2 / 154 .
( 3 ) . فتح البارى : 3 / 419 .
( 4 ) . نيل الاوطار : 5 / 55 .