الاحرام ، ديگر تكبيرها مستحب است ، اما از احمد حنبل و برخى از علماى ظاهرى چنين رسيده كه همهء تكبيرها واجب است . « 1 » همو در جاى ديگر مىنويسد : طحاوى به اين نكته توجه داده كه اجماع بر اين تعلق گرفته كه هركس تكبير را به هنگام رفتن به ركوع و سجود و برخاستن از آن ترك كند ، نمازش درست است ، و اين رأى به علت آنچه از احمد حنبل در دست مىباشد ، مورد تأمل است . به موجب مذهب مالكى دربارهء اينكه نماز در صورت نگفتن تكبير باطل باشد ، اختلاف نظر هست ، لكن اين مستلزم آن است كه قبلا اجماعى صورت گرفته باشد . « 2 »
نووى در شرح صحيح مسلم مىنويسد : بدان كه تكبيرة الاحرام واجب است و ديگر تكبيرها مستحب است و اگر كسى آنها را نگويد ، نمازش درست است ، فقط از فضيلت و ثوابى و نيز پيروى سنت محروم مانده است . اين رأى همهء علماست به استثناى احمد بن حنبل كه به موجب يكى از دو روايتى كه در اين مسئله از وى در دست است ، همهء تكبيرها را واجب دانسته است .
شوكانى در نيل الاوطار اين را كه تكبير گفتن به هنگام رفتن به ركوع و سجود و برخاستن از آن امر شرعى است و خلفاى چهارگانه و ديگران و سپس تابعان به آن عمل مىكردهاند ، به شرح آورده مىگويد : عموم فقها و علما بر اين عقيدهاند . ابن منذر اين را از ابو بكر صديق و عمر بن خطاب و ابن مسعود و ابن عمر و جابر و قيس بن عباد و شافعى و ابو حنيفه و ثورى و اوزاعى و مالك و سعيد بن عبد العزيز و عامهء دانشمندان روايت كرده است . بغوى در شرح السنة مىگويد : امت دربارهء اين تكبيرها اتفاق نظر دارد . « 3 »
زرقانى در شرح الموطأ از ابن عبد البر نقل مىكند كه دربارهء كسى كه اين تكبيرها را نگويد ، اختلاف نظر هست . ابن القاسم مىگويد : اگر سه تكبير را نگويد بايد سجدهء سهو به جاى آورد و گرنه نمازش باطل خواهد بود ، و اگر يك يا دو تكبير را نگويد نيز بايد سجدهء سهو به جاى آورد و اگر به جاى نياورد ، اشكالى ندارد . عبد اللّه بن عبد الحكم و
هامش
( 1 ) . فتح البارى : 2 / 215 .
( 2 ) . همان : 2 / 216 .
( 3 ) . نيل الاوطار : 2 / 265 .