مىگفتهاند : چون ابو بكر و عمر و عثمان بروند ، مردم برابر خواهند بود و پيامبر سخنشان را مىشنيده و تكذيب نمىكرده است .
مىدانيد پس از آنهمه حديث كه در برترى على عليه السّلام در صحاح و مسندها از قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هست ، چطور ديگران را بر او برترى مىنهاده و برمىگزيدهاند ؟ و با چه ملاك و ضابطهاى و با كدام ميزان ؟ و مگر چنين چيزى شدنى و درست است ؟ پس از آنهمه حديث كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله روايت شده و در برابر ماست و مىگويد : على عليه السّلام از همه بردبارتر است و خوشاخلاقتر ، و داناتر ، و قرآن و سنتشناستر ، و پيشگامتر در ايمان به اسلام ، و نخستين كسى است كه با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نماز گزارده ، و به پيمان خدا وفادارتر است ، و به كار خدا ايستادهتر ، و در راه و به خاطرش سختگيرتر ، و در تقسيم و توزيع تساوى خواهتر ، و در ميان خلق دادگرتر ، و در دادگسترى ماهرتر و بيناتر ، و به درگاه ايزد بلندپايهتر ، و در قضاوت سرآمدتر ، و نيز نخستين كسى است كه در آستان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به كوثر درآيد ، و به راه دين از همه كوشاتر و رنجبرتر است ، و خدا و پيامبرش را از همه دوستداشتنىتر ، و به نزدشان گرامىتر ، و به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در خويشى نزديكتر ، و مؤمنان را صاحب اختيارتر از خودشان همانگونه كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هست ، و با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هم عهدتر . « 1 » همو كه فرشتهء وحى بانگ برمىدارد كه دليرى رزمآور جز على نيست و شمشيرى جز ذو الفقار . « 2 »
پس از اين جمله ، مگر موضوعى و موردى براى تعيين مقام و منزلت على عليه السّلام يا تعيين مراتب اصحاب مىماند كه پسركى مثل عبد اللّه بن عمر ، يا ديگرى بدان پردازد و تنى چند را بر حضرتش مقدم دارد و رجحان نهد ؟ پناه بر خدا ! و توبه به درگاهش !
جاحظ مىگويد : در گيتى كسى نيست كه چون سخن از پيشاهنگى اسلام و پيشروى در مراتب اسلامى به ميان آيد و از مددكارى و پاسدارى اسلام و از دينشناسى ، و پارسايى و زهد اقتصادى و پاكدامنى در ثروت كه مردم بر سرش كشمكش مىنمايند ، و از
هامش
( 1 ) . همهء اين احاديث با مآخذ و مصادرش در مجلدات پيشين آمد .
( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 2 / 59 - 61 .