آن را معاويه ساخته است و به موجب روايت ابن سيرين آن را مروان ساخته است و حجاج از او پيروى كرده است و به موجب روايت ابو قلابه در حقيقت اين زبير از خود در آورده و ساخته است . بنا بر فرمايش پيامبر : اين از بدترين بدعتها و مردود است . براى نماز عيد بايد چنين بانگ در دهند كه به نماز فراز هم آييد . « 1 »
ابن حجر چنين مىنويسد : دربارهء اينكه چه كسى نخست اذان گفتن در نماز عيد را باب كرده ، اختلاف است . ابن ابى شيبه با سندى صحيح از سعيد بن مسيب نقل مىكند كه او معاويه بوده است . شافعى از زهرى مثل آن آورده است . ابن منذر از حصين بن عبد الرحمن روايت مىكند كه اولين كسى كه آن را پديد آورد ، زياد بود در بصره . داودى مىگويد : اولين كسى كه آن را باب كرد ، مروان بود .
همهء اين اقوال و روايات منافاتى با اين ندارد كه معاويه آن را بدعت نهاده باشد ، چنان كه در مسئلهء پيش انداختن خطبه بر نماز بيان كرديم . در مسئلهء پيش انداختن خطبه بر نماز مىنويسد : اين دو روايت با روايت مربوط به مروان مغايرتى ندارد ، زيرا مروان و زياد هردو استاندار معاويه بودهاند و آن روايات چنين تفسير و توجيه مىشود كه معاويه اين كار را بدعت گذاشته و شروع كرده باشد و استاندارانش از او پيروى نموده باشند . « 2 »
قسطلانى مىنويسد : نخستين كسى كه اذان را در نماز عيد بدعت نهاد ، معاويه بود ، و اين را ابن ابى شيبه با سندى صحيح روايت كرده است . شافعى در روايتش اين افزوده را دارد كه چون حجاج استاندار مدينه شد ، اذان نماز عيد را پيش گرفت و به روايت ابن منذر چون زياد استاندار بصره شد دست بدين كار زد . بنا به روايت داودى ، مروان آن را بدعت نهاد ، بنا به روايت ابن حبيب ، هشام آن را بدعت نهاد و به روايت ديگرى از ابن منذر ، عبد اللّه بن زبير آن را بدعت نهاد . « 3 » زرقانى نيز همينگونه مىنويسد . « 4 »
سيوطى مىنويسد : اذان گفتن در نماز فطر و قربان را بنو مروان باب كردند . اين مطلب
هامش
( 1 ) . البحر الزخار : 2 / 58 .
( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى چ / 2 ) : 8 / 160 ، 164 ، 165 .
( 3 ) . ارشاد السارى : 2 / 202 .
( 4 ) . شرح الموطأ : 1 / 323 .