2 - 16 - عمر بن صبح ، ابو نعيم خراسانى :
ابن راهويه مىگويد : سه تن از خراسان برخاستند كه در بدعت و دروغسازى در دنيا نظير ندارند : جهم بن صفوان ، عمر بن صبح ، مقاتل بن سليمان . بخارى مىنويسد : يحيى يشكرى از على بن جرير برايم روايت كرد كه از عمر بن صبح شنيدم كه مىگفت : من نطق پيامبر را جعل كردم . ابو حاتم و ابن عدى مىگويند : او زشت روايت است . ابن حبان مىگويد : از زبان اشخاص مورد اعتماد و ثقه حديث جعل روايت مىكند ، و كتابهاى روايتش جز براى تعجب و شگفتى روا نيست كه تدريس يا نشر و آموخته شود . ازدى مىگويد : او دروغساز است . دارقطنى مىگويد : متروك است . ابن عدى مىگويد : بيشتر آنچه نقل مىكند ، غير محفوظ است ، چه به لحاظ متن آن و چه از حيث سندش . نسائى مىگويد : مورد اعتماد نيست . عقيلى مىگويد : روايتش استوار است و معروفيتى در نقل ندارد . ابو نعيم مىگويد : چيزهاى جعلى از زبان قتاده و مقاتل ساخته است . « 1 »
3 - 16 - ركن شامى :
ابن مبارك او را سست روايت خوانده است . يحيى مىگويد : او كسى نيست . نسائى و دار قطنى مىگويند : متروك است . ابو احمد حاكم مىگويد : از زبان مكحول روايات جعلى نقل مىكند . ابن جارود مىگويد : مورد اعتماد نيست . از ابن حماد نقل شده كه مىگويد :
روايتش متروك است . عبد اللّه بن مبارك مىگويد : اگر راهزنى بكنم ، برايم بهتر است تا از عبد القدوس شامى نقل روايت كنم و عبد القدوس بهتر از صد تا مثل ركن است . « 2 »
اين ، وضع سند روايت است . نگاهى به متنش را به حوصلهء خوانندهء محقق وامىگذاريم كه در مجلدات كتابمان بحثهاى مشروح و مبسوط در اين خصوص داشته و وضع را روشن ساختهايم .
همين روايت به عبارتى و سندى ديگر آمده است ، بدينگونه :
از على بن عبد اللّه ، از على بن احمد ، از خلف بن عمرو عكبرى ، از محمد بن ابراهيم ، از
هامش
( 1 ) . ميزان الاعتدال : 2 / 263 ؛ تهذيب التهذيب : 7 / 463 .
( 2 ) . تاريخ ابن عساكر : 5 / 327 ؛ تاريخ بغداد : 8 / 436 ؛ ميزان الاعتدال : 1 / 340 ؛ لسان الميزان : 2 / 462 .