امتم ، و عثمان پر شرمترين فرد امتم ، و معاويه بهترين حاكم امتم . « 1 »
سيوطى به نقل از عقيلى بدين عبارت آورده است : ابو بكر وزينترين فرد امت من است و مهربانترينش ، و عمر بهترين فرد امتم و كاملترينش ، و عثمان پر شرمترين فرد امتم و عادلترينش ، و على وفادارترين فرد امتم و خوشروترينش ، و عبد اللّه بن مسعود امين امتم و خدمتگزارترينش ، و ابوذر پارساترين فرد امتم و پر شفقتترينش ، و ابو درداء عادلترين فرد امتم و دلسوزترينش ، و معاويه بردبارترين فرد امتم و سخاوتمندترينش . « 2 »
مىگوييم : حافظ ابن عساكر مىگويد : اين روايت ، سست است و ما يقين داريم كه خوانندهء پژوهشگر پس از اطلاع از شرح حال رجال سند روايت ، خواهد گفت كه روايت جعلى است ، نه اينكه به گفتهء ابن عساكر ، سست و ضعيف !
اينك به شناسايى رجال سند روايت مىپردازيم :
1 - 16 - بشير بن زاذان :
دار قطنى و ديگران او را ضعيف خواندهاند . ابن جوزى او را متهم ساخته است .
ابن معين مىگويد : او كسى نيست . ساجى و ابن جارود و عقيلى او را در رديف راويان ضعيف آوردهاند . ابن عدى مىگويد : در رواياتش پرتو حقيقت نيست ، و او ضعيف و غير قابلاعتماد است و از جمعى از راويان ضعيف روايت مىكند و سستى روايتش هويداست .
ابن حجر در شرح حال او پس از ذكر روايتش مىگويد : بشير بن زاذان را در مورد اين روايت نمىتوان پيروى كرد و اين روايت جز از زبان وى عرضه نگشته است . اين جوزى چون روايتى از او در فضايل اصحاب ذكر مىكند ، مىگويد : به نظر من او متهم به جعل حديث است ، زيرا يا اين روايت از ساختههاى اوست يا از تدليس او در نقل از راويان ضعيف . ابن حبان مىگويد : سستى و توهم بر رواياتش چندان چيره گشته كه استناد به رواياتش را ناصواب گردانيده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . لسان الميزان : 2 / 37 .
( 2 ) . اللئالى المصنوعة : 1 / 428 .
( 3 ) . ميزان الاعتدال : 1 / 152 ؛ لسان الميزان : 2 / 37 .