صرف مىكنند تا راه خدا را بربندند « 1 » ، به او اشاره ندارد ، و حال آنكه مىدانيم به موجب رواياتى كه ابن مردويه از طريق ابن عباس ، و عبد بن حميد و ابن جرير و ابو الشيخ از طريق مجاهد ، و همينها و ديگران از طريق سعيد بن جبير ، و ابن جرير ، و ابن منذر و ابن ابى حاتم و ابو الشيخ از طريق حكم بن عتيبه به ثبت رساندهاند ، اين آيه دربارهء او نازل گشته است « 2 » ، و يا گويى او و رفقايش در اين آيه منظور نيستند كه مىفرمايد « 3 » : به كسانى كه كافر گشتهاند ، بگو اگر دست باز كشند ، كارهاى گذشتهشان بخشوده خواهد گشت و در صورتى كه به كار خود ادامه دهند ، دانند كه با پيشينيان چه رفتارى شده است . « 4 »
پندارى او همان نيست كه با عدهاى از قريش به راه افتاد و نزد ابو طالب رفتند و گفتند :
پسر برادرت خدايانمان را دشنام داد و بر دينمان خرده گرفت و آرمانهامان را سفيهانه خواند و نيكانمان را گمراه شمرد . يا جلوش را بگير يا ما را با او وابگذار . « 5 »
پندارى همو نبود كه با ديگران در دار الندوه گرد آمد و بر پيشنهاد ابو جهل اتفاق كردند كه از هرقبيلهاى جوانى چلاك و توانا برگزينند و به هريك تيغى بران بدهند تا به سراغ پيامبر خدا رفته يكباره و با يك ضربه او را بزنند و بكشند « 6 » ، يا هم او نبود كه در جنگ احد چهل اوقيه - هراوقيه چهل و دو مثقال - براى سپاه مشركان خرج كرد ، و يا او جز همان ابوسفيانى است كه دو هزار از حبشيان قبيله بنى كنانه را به مزدورى گرفت تا با آنان عليه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بجنگد و اين جز بسيج افراد عرب براى آن جنگ بود . « 7 »
هامش
( 1 ) . انفال 8 / 36 .
( 2 ) . تفسير طبرى : 9 / 159 ؛ تاريخ ابن عساكر : 6 / 393 ؛ كشاف : 2 / 13 ؛ تفسير رازى : 4 / 379 ؛ تفسير ابن جزى : 2 / 65 ؛ تفسير ابن كثير : 4 / 37 ؛ تفسير خازن : 2 / 192 ؛ تفسير شوكانى : 2 / 293 ؛ تفسير آلوسى : 9 / 204 .
( 3 ) . انفال 8 / 38 .
( 4 ) . تفسير نسفى در حاشيهء تفسير خازن : 2 / 193 ؛ تفسير آلوسى : 9 / 206 .
( 5 ) . سيرهء ابن هشام : 1 / 277 و 2 / 26 .
( 6 ) . سيرهء ابن هشام : 2 / 94 ؛ نصب الراية ، زيلعى : 2 / 129 ؛ صحيح بخارى : 2 / 582 ، فصل مغازى . او در فصل تفسير به لفظ فلان و فلان آورده و براى حفظ آبروى ابوسفيان نامى از او نياورده است .
( 7 ) . تفسير طبرى : 9 / 159 ، 160 ؛ تفسير كشاف : 2 / 13 : تفسير رازى : 4 / 397 ؛ تفسير خازن : 2 / 192 ؛ تفسير آلوسى : 9 / 204 .