درآميزد و ايمان و ديندارى خوار و ناچيز شمرده شود و كعبه ويران گردد و در جنگ حره بر مدينه كه سراى هجرت پيامبر و مؤمنان است ، حملهء نظامى رود و دختران مهاجران و انصار اسير بىناموسان هرزه شوند و مورد تجاوز و هتك حرمت قرار گيرند و به جلّادان اجازه داده شود تا با كمترين شبهه دست به قتل دودمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله برند و نسلش را براندازند و شاخسار شجرهء پاكش را بشكنند و عائلهاش را به اسارت گيرند و يارانش را بكشند و منبرش را درهم شكنند و دينش را از خلق بپوشانند و بر مشعل فروزان نام و يادش خاك فرو پاشند . انا للّه و انا اليه راجعون !
دربارهء مهربانىاش بايستى از امير المؤمنين على پرسيد ، آن هنگام كه به مزار برادرش - پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله - پناه برد و گريان مىگفت : اى برادر ! اين جماعت مرا ناتوان و خوار ساختند و نزديك بود مرا بكشند . « 1 »
اينها و امثالش دلايلى هستند قاطع و روشنگر بر اينكه ابو بكر مهربانترين فرد امت است !
راجع به اينكه عمر در امور دين سختگيرترين فرد امت باشد ، روشن است كه سختگيرى در امور دين به خشونت و بدزبانى و قلدرى نيست ، بلكه به جديت در تطبيق قرآن و سنت و اجراى احكام آن است و رفتار به موجب آن ، و مىدانيم كه آن مرد چه بسيار از آن تخلف ورزيده و سرپيچيده است و به رأى و دلخواه خويش كه به خلاف حكم خدا و سنت پيامبر بوده ، عمل كرده است ؛ بگذريم از مواردى كه حكم خدا و پيامبر اكرم را نمىدانسته و تخلفاتش از روى نادانى و بىاطلاعى بوده است . خشونت و سختگيرى بدون علم و از روى نادانى چه ارزشى دارد ؟ كسى كه تعاليم و احكام اساسى دين را زير پا مىگذارد ، پافشارى و سختگيرىاش در موارد جزئى و فرعى چه اهميتى مىتواند داشته باشد ؟ سختگيرى و شدت عمل كسى كه از سنن و رويهء مشهود و ثابت اسلام منحرف مىشود و خودسرانه عمل مىكند . دگربار بحثى را كه قبلا زير عنوان روايات نادر در مقدار دانش عمر داشتيم ، به خاطر آوريد تا شواهد زندهاى از اين
هامش
( 1 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 7 / 78 .