او را به كلى بر هم زده است ، و سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله تا وقتى در حق عثمان صادق بوده كه بر احوال ديرين خويش و بر همان كردار و رفتار كه سابقا داشته است ، مىماند ، اما چون به عقيدهء آنها عثمان تغيير كردار و احوال داده و از خط اسلامى اداره و حكومت منحرف گشته ، از مصداق آن سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بيرون رفته است . شايد خود عثمان هم پس از آن خلافكارىها خود را از مصداق سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله خارج مىديده و به همين لحاظ ، بيمناك بوده كه مبادا همان شخصى باشد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پيشگويى فرموده كه در مكه كافر و مدفون مىشود و نيمى از عذاب جهانيان بر عهدهء اوست . « 1 » طلحه و زبير و حتى خود عثمان دربارهء عثمان همان نظرى را داشتند كه ديگر اصحاب كه بر او شوريدند داشتند ، همان نظرى كه ضمن شرح اظهاراتشان و موضعگيرى و رفتارشان با او نشان داديم . « 2 » مثلا در آنجا كه در پاسخ سؤال مؤكد به سوگند عثمان مىگويند : اينكه دم از پيشاهنگى و سابقهات با پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله زدى ، بايد بگوييم كه تو پيش قدم و با سابقه و شايسته تصدى خلافت بودى ، اما بعدا عقيده و رويهات را تغيير دادى و آنچه خود مىدانى از تو سر زد . « 3 » يا آنجا كه مىگويند : اينكه گفتى : فقط سه گونه شخص را مىتوان به قتل رساند ، بايد بگوييم كه در قرآن قتل غير از اين سه گونه شخص را كه نام بردى ، روا مىبينيم و آن قتل كسى است كه در جهان تلاش تبهكارانه مىكند ، قتل كسى كه به تجاوز مسلحانه دست مىزند ، و قتل كسى كه مانع تحقق حق يا قانونى مىشود و براى عدم تحقق و دريافت آن به جنگ مبادرت نموده گردنفرازى مىكند . اكنون تو به تجاوز مسلحانه دست زدهاى و مانع تحقق قانون و دريافت حقى شدهاى و ايجاد مانع كردهاى و گردنفرازى نمودهاى . امثال اين سخنان كه مبين آراى اصحاب دربارهء او و خلافكارىهاى اوست ، ثابت مىنمايد كه نمىشود پيامبر اكرم وى را شهيد ناميده باشد ، و روايتى كه چنين نسبت ناروايى به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىدهد جعلى است ، جعلى گستاخانه و بيشرمانه .
هامش
( 1 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 9 / 152 .
( 2 ) . همان : 9 / 69 - 163 .
( 3 ) . همان : 9 / 204 .