من منت ننهاده است « 1 » ، ابو بكر را مورد لطف و دعاى خير خويش قرار نداد ؟ بهعلاوه بسيارى از مورخان شمار سپاه تنگدستى را سى هزار نفر و ده هزار اسب و دوازده هزار شتر دانستهاند و بهنظر ابو زرعه هفتاد هزار نفر و به روايتى چهل هزار نفر بوده است « 2 » ، و كمكهاى مالى عثمان كفاف به تجهيز و تدارك چنان سپاهى را نمىداده است و چنين برمىآيد كه عدهء ديگرى در تدارك آن كمك كرده باشند . پس چرا آنان را از دعاى خير محروم كرد و دعايش را از آن ميان به عثمان اختصاص داد ؟ جواب اين سؤال را من مىدانم . جوابش اين است كه عثمان پس از افتادن به خاك ذلت و بيكسى و پس از مرگش طرفدارانى پيدا كرد كه برايش فضيلت و امتياز و افتخار مىتراشند و آن ديگران از طرفدارانى كه در جعل ، دستى بدين درازى داشته باشند ، محروم ماندهاند .
اكنون پارهاى از رواياتى را كه در اين زمينه درست كرده و به ثبت رساندهاند ، مىآوريم و همين مختصر براى ردّ ادعاهايى كه به نفع عثمان شده كفايت مىنمايد .
24 - ابو نعيم روايتى ثبت كرده است از طريق حبيب بن ابى حبيب ، ابو محمد بصرى « 3 » - كاتب مالك - ، از مالك ، از نافع ، از ابن عمر كه مىگويد : وقتى پيامبر سپاه تنگدستى را تدارك مىكرد ، عثمان هزار دينار آورد و به دامن پيامبر ريخت . پيامبر گفت : خدايا عثمان را فراموش مكن ، عثمان از حالا به بعد هرچه بكند ، مسئوليتى برعهدهاش نخواهد بود .
كسى مثل حافظ ابو نعيم ممكن است نداند كه حديث شناسان و علماى بزرگ رجال آن جماعت دربارهء حبيب - از رجال سند آن روايت - چه گفتهاند ؟ عبد اللّه بن احمد حنبل مىگويد : پدرم مىگفت : حبيب مورد اعتماد نيست . پدرم به كسى گفت : حبيب دروغ مىگفته است . پدرم هرگز حبيب را قابلاعتماد نمىشمرد و از او خوشش نمىآمد و به او سخت بد مىگفت .
هامش
( 1 ) . مسند احمد حنبل : 1 / 270 .
( 2 ) . طبقات ابن سعد ، شمارهء 683 ؛ تاريخ ابن عساكر : 1 / 111 ؛ الامتاع ، مقريزى 650 ؛ فتح البارى : 8 / 93 ؛ المواهب اللدنية : 1 / 173 ؛ ارشاد السارى : 6 / 438 ؛ شرح بهجة المحافل : 2 / 30 .
( 3 ) . حلية الاولياء : 1 / 59 .