آرى ، اينطور حقايق را مىپوشانند و وارونه جلوه مىدهند و مردم را مىفريبند .
سيوطى وقتى ديد روايت جعلى است و يك دروغگو از زبان دروغسازى ديگر نقل مىنمايد ، بايد آن را از فهرست فضايل و تمجيدهاى عثمان حذف مىكرد ، اما چون او و همانندانش اگر مىخواستند رواياتى را كه از لحاظ سند يا متن سست و بىاعتبار است ، حذف نمايند و به آن استناد نكنند ، نمىتوانستند هيچ فضيلتى براى عثمان ياد كنند ، و اين چيزى است كه آنها و جماعتشان ميل ندارند و مىخواهند هرطور شده با رديفكردن روايات بىاساس و ياوهء دروغسازان و جاعلان ، فهرستى از فضايل و مكارم و شرحى از تمجيد و تحسين در حق عثمان و اقرانش ترتيب دهند .
دارقطنى ، ابن مدينى ، عقيلى ، ابن عدى ، نسائى و ذهبى ، عمرو بن فائد - يكى از راويان آن حديث - را مورد نقد و محكوميت قرار داده و رواياتش را باطل شمردهاند . « 1 »
موسى بن سيار بصرى يكى ديگر از رجال سند آن روايت نيز مورد حمله و نكوهش علماى رجال قرار دارد . يحيى القطان ، ابو حاتم ، ابن عدى ، ابن معين ، و ذهبى او را بىاعتبار و دروغگو و رواياتش را باطل و پوچ دانستهاند . « 2 »
در سند آن نام محمد بن داود فارسى نيز هست . ذهبى مىنويسد : او از شيوخ و اساتيد ابن عدى است كه دروغ مىگفته است . « 3 » ابن حجر هم حديثى در فضيلت امير المؤمنين على آورده و به دنبال آن مىگويد : آن از جعليات محمد بن داود دينار است . « 4 »
چنين است حال آن روايت ساختگى و دروغين . با وجود اين ، عدهاى كه مىخواستهاند براى عثمان و حكام همانندش فضايلى بتراشند ، مثل سيوطى و قرمانى « 5 » و احمد زينى دحلان « 6 » ، آن روايت را در فصل تعريف و تمجيد عثمان يك حقيقت مسلم تاريخى گرفته و حجت آوردهاند ، همانطور كه به هنگام مدح و ثناى ديگر اربابانشان
هامش
( 1 ) . رك : لسان الميزان : 4 / 372 .
( 2 ) . رك : ميزان الاعتدال : 3 / 211 ؛ لسان الميزان : 6 / 120 .
( 3 ) . ميزان الاعتدال : 3 / 54 .
( 4 ) . لسان الميزان : 5 / 161 .
( 5 ) . اخبار الدول در حاشيهء الكامل ابن اثير : 1 / 214 .
( 6 ) . الفتوحات الاسلامية : 2 / 498 .