براى اصحاب پيامبر باقى نگذاشته است . نظر اجماعى و دسته جمعى اصحاب نمىتواند خطا شمرده شود ، زيرا چنان كه مولا امير المؤمنين عليه السّلام مىفرمايد : خدا نمىگذارد آنان به طور دسته جمعى گمراه يا دچار عدم بصيرت شوند . « 1 » از طرفى ، تحقق اتفاق آراء و اجماعى كه در محكوميت عثمان و رويهاش نشان دادهاند ، امرى مسلمتر و ثابتتر است از اجماعى كه مىگويند قبلا در انتخاب ابو بكر داشتهاند . بنابراين ، اگر كسانى اجماع اصحاب را در انتخاب ابو بكر ، دليل شرعى و حجت بشمارند ، ناچارند اجماع آنان را در محكوميت رويهء عثمان حجتى قاطعتر از آن يا اقلا در رديف آن به شمار آورند .
سخنان و اظهار نظرهايى را كه دربارهء عثمان آورديم ، يا خواهيم آورد ، از اشخاص مهم و مشاهير زمان اوست ، چون :
1 - امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام
2 - عايشه ام المؤمنين .
3 - عبد الرحمن بن عوف ، عضو شوراى شش نفره ، و يكى از ده نفرى كه مىگويند مژدهء بهشت يافتهاند .
4 - طلحة بن عبيد اللّه ، عضو شورا و از همان ده نفر .
5 - زبير بن عوام ، عضو شورا و از همان ده نفر .
6 - عبد اللّه بن مسعود ، رازدار پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و مجاهد بدر .
7 - عمار ياسر مورد عنايت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و مجاهد بدر و ستودهء قرآن .
8 - مقداد بن ابى اسود ، مجاهد بدر و ستودهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله .
9 - حجر بن عدى كوفى ، پارساى نيكوكار .
10 - هاشم مرقال ، از نيكوترين شخصيتهاى صاحب فضيلت و علم .
11 - جهجاه بن سعيد غفارى ، از رجال بيعت شجره .
12 - سهل بن حنيف انصارى ، مجاهد بدرى .
هامش
( 1 ) . رك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 9 / 163 .