40 - نامهء مردم مدينه به عثمان
طبرى مىنويسد : عبد اللّه بن زبير از پدرش زبير بن عوام نقل مىكند كه مردم مدينه در نامهاى عثمان را دعوت به توبه كردند تا از خلافكارى به رويهء اسلامى و حكم خدا بازگردد ، آنگاه استدلال كردند و به خدا قسم خوردند كه اگر تعهداتى را كه در برابر خدا دارد ، انجام ندهد ، دست از او برنخواهند داشت و كار را به قتلش خواهند كشاند . پس وقتى عثمان از كشته شدن ترسيد ، با راهنمايان و افراد خانوادهاش ، يعنى امويان به مشاوره پرداخت . « 1 »
عثمان و اجماع
در انبوه روايات تاريخى ، سخن و نظريهء اصحاب پيامبر اكرم را اعم از مهاجران و انصار دربارهء عثمان دريافتيم ، سخنانى را كه يكايك مهاجران و انصار دربارهء او به زبان آوردهاند يا سخن دسته جمعى ايشان را . اين اظهار نظرها كه به دويست عدد مىرسد ، ثابت مىنمايد كه همهء اصحاب پيامبر خدا در انتقاد به رويهء عثمان و مخالفت و ضدّيت با او همداستان بودهاند ، جز چهار نفر كه عبارتند از : زيد بن ثابت ، حسّان بن ثابت ، كعب بن مالك ، و اسيد ساعدى . از اين چهار نفر كه بگذريم ، اصحاب هريك به نوعى با عثمان مخالفت نمودهاند : يكى در كشتنش شركت داشته ، ديگرى مردم را به قتلش تشويق و كشندگانش را تحسين كرده است و سومى بدعتهايش را بر شمرده و محكوم نموده ، يا در تزلزل حكومتش كوشيده ، يا زبان به دشنامش گشوده ، يا از رويهاش انتقاد كرده و او را امر به معروف و نهى از منكر نموده ، يا از يارىاش خوددارى ورزيده و كار مخالفان و انقلابيون را بر خلاف اصول و دستورات اسلام نيافته و آنان را از مبارزهء تبليغاتى باز نداشته و حق را به جانب عثمان نديده و به دفاع از او برنخاسته است . اين همداستانى و اتفاق در محكوميت عثمان و رويهاش دليل بر حقيقت بزرگى است كه نشان مىدهد كار و رويهء عثمان بهطور آشكار و صريح بر خلاف اسلام بوده و جاى ترديد و اهمال
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى : 5 / 116 .