مردم عراق گفتند :
- نعثل را كه خاك گشته ، چگونه باز آوريم ؟ سرش را چنان كوبيديم تا نگونسار گشت .
- و خدا بهترين شخص را به جايش آورد ، كسى را كه دينشناستر و درستكارتر از همگان است . « 1 »
مالك اشتر در جنگ صفين در حالى كه به دشمن مىتاخت ، مىگفت :
- كسى جز عثمان نيست و نابود مباد ! خدا شما را به خاك ذلت و حقارت نشاند .
- و هيچ از غم و رنجتان نكاهد ، چون به يارى كسى برخاستيد كه مخالف خداى رحمان بود و بنده شيطان . « 2 »
37 - نظريهء مهاجران و انصار
1 - 37 - امير المؤمنين به معاويه مىنويسد : ادعا كردهاى بيعتى كه با من شده و ترا نيز الزام مىنمايد ، به خاطر شركتم در پيشامد عثمان بىاعتبار گشته است . به جان خودم من جزء مهاجران بودهام و چون به كارى پرداختهاند ، همراهشان به آن پرداختهام و چون دست از كارى كشيدهاند ، دست از آن بازداشتهام ، و خدا آنان را نه بر گمراهى همداستان مىگرداند و نه بهطور دستهجمعى دچار عدم بينش و بصيرت مىسازد . نه دستورى دادهام كه مسئول خطاى كارى باشم ، و نه كشتهام تا از كيفر قتل ، نگرانى به خود راه دهم . « 3 »
2 - 37 - بلاذرى از قول مدائنى مىنويسد : چشم ثابت بن عبد اللّه بن زبير به مردم شام افتاده و گفت : من از آنان بشدت بدم مىآيد . سعيد بن خالد بن عمرو بن عثمان به او گفت : به اين سبب از آنان بدت مىآيد كه پدرت عبد اللّه بن زبير را كشتهاند . گفت : راست مىگويى .
هامش
( 1 ) . كتاب صفين 256 ، 257 ، 454 ؛ شرح ابن ابى الحديد : 1 / 482 ؛ لسان العرب : 14 / 70 ؛ تاج العروس :
8 / 77 .
( 2 ) . كتاب صفين 199 ؛ شرح ابن ابى الحديد : 1 / 330 . وى دو مصرع اخير را حذف كرده است .
( 3 ) . الامامة و السياسة : 1 / 87 ؛ العقد الفريد : 2 / 284 ؛ الكامل ، مبرد : 1 / 157 ؛ شرح ابن ابى الحديد : 1 / 252 .