آمد « 1 » ابن كثير در تفسير خود مىنويسد : بسيارى از پيشوايان و دانشمندان و مفسّران چنين گفتهاند و كسى از پذيرفتن آن سرباز نزده است . بر اين اساس ، بايد پرسيد كه ابو بكر آن چهل هزار دينار زر راه به هنگام فرود آمدن آن آيه از كجا آورده بود كه در راه خدا بدهد يا ندهد ؟ مگر او بجز آن شندرغاز كه گزارشش رفت ، چيزى داشته ؟ تازه اگر بپذيريم كه آن روايت درست است و خواهى ديد كه چنين نيست .
سيوطى روايت سند گسستهء ياد شده را با اين سخن دنبال مىكند : روايتى كه برساند آن دربارهء ابو بكر فرود آمده ، نديدم و شايد كسى كه لاف آن را زده ، آن را از روايتى دريافته باشد كه ابن منذر از زبان ابن اسحاق آورده كه گفت : چون ابو بكر درگذشت و عمر به جانشينى او نشست ، خداى را بستود و چنانچه سزاوار است ، بر او آفرين كرد و سپس گفت : « هان اى مردم ! براستى برخى از آزمندىها تهيدستى است و برخى از نوميدىها توانگرى ، و براستى شما فراهم مىآريد آنچه را كه نمىخوريد ، و اميد مىبنديد به چيزى كه آن را نمىيابيد و بدانيد كه برخى از تنگ چشمىها رگهاى از دو رويى است ، پس انفاق نماييد كه براى خودتان بهتر است ، و كجايند ياران اين آيه ؟ » آنگاه اين آيهء كريمه را خواند ، و تو مىدانى كه نشانهاى بر درستى لاف ايشان در سخن وى نيست « 2 » .
دروغباف ديگرى « 3 » هم آمده و از زبان سعيد بن مسيّب روايتى آورده كه سند آن از هر دو سوى گسيختگى دارد و براساس آن ، فراز ياد شده دربارهء عثمان بن عفان و عبد الرحمن بن عوف فرود آمده كه در روز جنگ تبوك هزينهء سپاهى را كه دچار تنگدستى بود ، پرداختند .
اين روايت را نيز رازى ياد كرده مىنويسد : آن آيه كه براى بخشش عثمان به سپاه تنگدست فرود آمد ، اين گفتهء خداى تعالى بود : « مردن كسانى كه دارايىهاى خود را در راه خدا مىبخشند و بخشش ايشان منّت و آزارى به دنبال ندارد با پروردگارشان
هامش
( 1 ) . تفسير قرطبى : 1 / 132 ؛ تفسير ابن كثير : 1 / 35 ؛ تفسير خازن : 1 / 91 ؛ تفسير شوكانى : 1 / 61 .
( 2 ) . تفسير آلوسى : 3 / 48 .
( 3 ) . ر ك : تفسير شوكانى : 1 / 265 ؛ تفسير آلوسى : 3 / 48 .