دور كنند درهم فشردند . « 1 » ابن منظور در ذيل حديث مىنويسد : مردم در استفاده از گياهانى كه باران آسمان سيرابش كرده شريكاند - اگر ملك خالص نباشد - و به همين علت مردم عثمان را نكوهش مىكردند .
كار خيله در تعيين چراگاه اختصاصى ، بازگشت و نوكردن عادات جاهليت نخستين بود كه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله آنها را نابود كرده و مسلمانان را در چراگاهها شريك گردانيده بود و مىگفت : سه كساند كه خدا دشمن مىداردشان - و از آن ميان يكى هم كسى را شمرده كه سنت جاهليت را در اسلام بنهد « 2 » - بر اين مرد حق آن بود كه پيش از قرقكردن چراگاهها ، و به جاى جلوگيرى از استفادهء مردم از آنها ، حريم اسلام را بپايد و از دستبرد به قوانين آن جلوگيرى كند و آنچه را پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آورده شيوهاى شايستهء پيروى شمارد و سنت جاهليت را زنده نكند و بداند كه سنّت الهى را تغييرپذير نخواهى يافت ، ولى چه كنيم كه او . . . .
29 - خليفه ، فدك را تيول مروان مىگرداند
ابن قتيبه و ابو الفداء تيول دادن فدك را - كه صدقهء پيامبر بر فقرا بود - به مروان از جمله موضوعاتى شمردهاند كه مردم بر عثمان ايراد گرفتند . « 3 » ابو الفدا مىنويسد : فدك ، صدقهء پيامبر بود كه فاطمه به عنوان ارث آن را مطالبه كرد و ابو بكر روايت كرد كه پيغمبر گفته ما گروههاى پيامبران ارث نمىگذاريم و آنچه بر جاى مىگذاريم صدقه است . ولى بعدها عثمان آن را به تيول مروان بن حكم داد و همچنان فدك در دست مروان و فرزندانش بود تا عمر بن عبد العزيز بر سر كار آمد و آن را از دست خاندانش گرفت و به حالت صدقه بودن برگردانيد .
بيهقى از طريق مغيره حديثى دربارهء فدك آورده كه در آن مىخوانيم : چون عمر
هامش
( 1 ) . ر ك : الفائق ، زمخشرى : 2 / 117 ؛ النهاية ، ابن اثير : 1 / 298 و 4 / 121 ؛ لسان العرب : 8 / 363 و 18 / 217 ؛ تاج العروس : 10 / 99 .
( 2 ) . بهجة النفوس ، حافظ بن ابى جمرهء ازدى : 4 / 197 .
( 3 ) . المعارف 84 ؛ تاريخ ، ابو الفداء : 1 / 168 .