اينكه يكى را متعارض با ديگرى تلقى كنيم .
گذشته از آيات ، اگر دو حديث هم از رسول خدا باشد كه چنين خصوصياتى داشته باشد روش كار همين است . « 1 »
اينك ما سخن جصاص را با آوردن شأن نزول اين آيه « و زنان شوهردار مگر آنان كه مملوك شمايند » دنبال مىكنيم تا دانسته شود كه - همچنان چه از زبان جصاص شنيدى - مورد و علتى كه براى آن نازل شده غير از مورد و علتى است كه اين آيه : « و اينكه دو خواهر را با هم داشته باشيد » براى آن نازل شده است :
مسلم در صحيح خود و نيز ديگران آوردهاند كه ابو سعيد خدرى گفت : زنانى از اسيران اوطاس به دست ما افتاد كه شوهردار بودند و چون شوهر داشتند ما آميزش با ايشان را نپسنديديم و در اينباره از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پرسش كرديم . پس اين آيه نازل شد : « و زنان شوهردار مگر آنان كه مملوك شمايند » و با همين آيه بود كه آميزش با ايشان را روا شناختيم و در عبارت احمد : اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در روز اوطاس زنانى شوهردار از مشركان را اسير گرفتند و كسانى از ياران رسول خدا از آميزش با آنان خوددارى نموده و اين كار را خوش نداشتند . پس اين آيه در اينباره نازل شد : « و زنان شوهردار مگر آنان كه مملوك شمايند » .
و در عبارت نسايى : راستى اينكه پيامبر لشكرى به اوطاس فرستاد تا با دشمنى برخورد كرده و با ايشان جنگيده و پيروز شدند و زنانى به اسارت گرفتند كه در ميان مشركان شوهر داشتند و مسلمانان آميزش با ايشان را خوش نداشتند تا آيه نازل شد : و زنان شوهردار مگر آنان كه مملوك شمايند . « 2 »
على و ابن عبّاس و عمر و عبد الرحمن بن عوف و ابن عمر و ابن مسعود و سعيد بن
هامش
( 1 ) . احكام القرآن : 2 / 199 .
( 2 ) . ر ك : صحيح مسلم : 1 / 416 ، 417 ؛ صحيح ترمذى : 1 / 135 ؛ سنن ابو داود : 1 / 336 ؛ سنن نسايى :
6 / 110 ؛ مسند احمد : 3 / 72 ، 84 ؛ احكام القرآن ، جصاص : 2 / 165 ؛ سنن بيهقى : 7 / 167 ؛ المحلى ، ابن حزم : 9 / 447 ؛ مصابيح السنة : 2 / 29 ؛ تفسير قرطبى : 5 / 121 ؛ تفسير بيضاوى : 1 / 269 ؛ تفسير ابن كثير : 1 / 372 ؛ تفسير خازن : 1 / 375 ؛ تفسير شوكانى : 1 / 418 .