آهسته . و گروهى گفتهاند : اين كار تنها در هنگامى بر گردن او بايسته است كه امام جماعت آن را آهسته بخواند و اگر امام جماعت آن را بلند خواند او نبايد بخواند و در اينكه امام جماعت با كسى كه به تنهايى نماز مىخواند بايد در همهء ركعتها سورهء حمد را بخوانند همه همداستاناند . « 1 »
و بيهقى گزارشهايى درست آورده است كه مىرساند خواندن سورهء حمد از گردن كسانى كه پشت سر امام جماعتند برداشته شده است خواه او آن را بلند بخواند و خواه آهسته ، و سپس سخن كسانى را ياد مىكند كه گويند هميشه بايستى آن را پشت سر امام جماعت خواند ، سپس مىگويد : براساس سنت پيامبر ، اين درستترين برداشتها است و نزديكترين آنها به استواركارى . « 2 »
اينجا سخن پيرامون زمينهء نخست از دو زمينهاى كه دو خليفه در نماز ، سنت ارجمند پامبر را پايمال نمودند به پايان مىرسد و از لابهلاى آن ، هم دستور زمينهء دوم دانسته مىشود و هم اينكه توده همداستاناند كه بازيافت آنچه جايش گذشت - دوبار خواندن حمد در يك ركعت به جاى ركعت ديگر - در سنت پيامبر نيامده است و برداشت عمر و عثمان بر بنيادى استوار نيست ، نه شايستهء به كار بستن است و نه سزاوار اعتمادمى و نه هيچكس از بازگوگران دستورها آن را شيوه گردانيده است .
و درستى براى پيروى سزاوارتر است .
14 - برداشت خليفه دربارهء نماز مسافر
ابو عبيد در الغريب و نيز عبد الرزاق و طحاوى و ابن حزم از زبان ابو مهلب آوردهاند :
عثمان نوشت : به من گزارش رسيده كه گروهى به آهنگ بازرگانى يا فراهم آوردن باج به چرانيدن چهارپايان « 3 » بيرون مىشوند و آنگاه نماز را شكسته مىخوانند : نماز شكسته
هامش
( 1 ) . المحلى : 3 / 239 .
( 2 ) . ر ك : السنن الكبرى : 2 / 159 - 166 .
( 3 ) . « چرانيدن چهارپايان » برگردان واژهء « الجشر » است - با جيم نقطهدار - كه در گزارش بعدى -