بياموزد . « 1 »
و شوكانى مىنويسد : كسانى كه مىگويند بايد در همهء ركعتها سورهء حمد را خواند همداستان نيستند كه اگر كسى خواندن آن را فراموش كرد آيا نمازش درست است يا نه .
شافعيان و احمد بن حنبل بر آن رفتهاند كه درست نيست و ابن قاسم از زبان مالك آورده است كه اگر كسى آن را در يك ركعت از نماز دو ركعتى فراموش كند نمازش تباه مىشود و اگر آن را در يك ركعت از نماز سه ركعتى يا چهار ركعتى فراموش كند - به گزارشى از او - نمازش پذيرفته نيست و بايد آن را از سر گيرد و به گزارشى ديگر تنها بايد دو سجدهء سهو بگذارد و به گزارش سومى از او ، بايد آن ركعت را از سر گيرد و پس از سلام براى سهوى كه كرده سجده كند ، و براساس ركن بودن حمد و سوره در نماز - كه چنانچه آگاهت ساختيم گزارشها مىتواند آن را برساند - بايستى گفت هركس آن را فراموش كند بايد نماز را از سر بگيرد همچون كسى كه از سر فراموشى نماز را بىوضو خوانده است . « 2 »
دربارهء ابو حنيفه بايد گفت : پيشواى حنفيان در زمينهء دستورهاى نماز ، برداشتهاى پرت و بلا و پرلغزشى دارد كه به سخنان ريشخندكنندگان به نماز مىماند و براى روشن شدن در اينباره نمازى را كه قفال خواند « 3 » به ياد آوريد كه پيرامون آن برداشتهاى نسنجيده و ناساز با قرآن كريم و سنت پيامبر ، در آينده به گستردگى سخن خواهيم راند ، آرى ، وى در برابر آن همه دستورهاى روشن و يك پهلو ، تازه انديشهء خود را به اجتهاد واداشته تا چه راهى به او بنمايد ! جصاص مىنويسد : همهء ياران ما ( حنفيان ) همداستاناند كه در هريك از دو ركعت نخستين نماز بايستى سورهء حمد را با يك سورهء ديگر خواند و اگر بهجاى سورهء حمد چيز ديگر بخواند هرچند بد كرده باز هم نمازش درست است . « 4 »
هامش
( 1 ) . همان : 3 / 250 .
( 2 ) . نيل الاوطار : 2 / 233 .
( 3 ) . داستان آن را ابن خلكان در تاريخ خود زير سرگذشت سلطان محمّد بن سبكتكين آورده است .
( 4 ) . احكام القرآن : 1 / 18 .