بايد به مردم بياموزد و بپرهيزيد از پنهان داشتن كه پنهان داشتن دانش ، نابودى است . « 1 »
16 - حسن گفت : اگر پيمانى كه خدا از دانشمندان گرفته نبود ، بسيارى از پرسشهايى را كه مىكنيد پاسخ نمىدادم . ( گزارش از ابن سعد )
دربارهء كيفر نخستين نيز همين چند فراز سخن از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بسنده مىنمايد .
1 - خدا بيامرزد مردى را كه سخنى از من بشنود و نگاه دارد تا به ديگرى برساند .
( گزارش از ابن حبان )
2 - خدا بيامرزد مردى را كه سخنى از ما بشنود و نگاه دارد سپس به كسى كه نگه دارندهتر از او است برساند . ( گزارش از ابن عساكر )
3 - خدايا بيامرز جانشيان مرا كه پس از من مىآيند ، گزارشها و سنّت مرا بازگو مىكنند و به مردم مىآموزند . ( گزارش از طيالسى و رامهرمزى و خطيب ابن نجار )
4 - آمرزش خدا بر جانشينان من ! گفتند : اى پيامبر خدا ! جانشينان تو كيانند ؟ گفت :
آنان كه سنّت مرا زنده مىكنند و به مردم مىآموزند . ( گزارش از ابو نصر در الابانة و المنذرى در الترغيب و ابن عساكر )
5 - خداوند بر مردى ببخشايد كه سخنى از ما بشنود و به ديگران برساند . ( گزارش از منذرى )
همچنين رجوع كنيد به : مسند احمد ، بخشهاى ويژه به گزارشهاى هريك از آن ياران پيامبر كه نامشان رفت ، مسند طيالسى ، الترغيب و الترهيب از منذرى ، كتاب العلم از ابو عمر ، احياء العلوم از غزالى ، مجمع الزوائد از حافظ هيثمى ، كنزل العمال : باب العلم .
آرى ، شايد خليفه - در پنهان داشتن سنّتهاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله - از انديشهء آن دو پيرمرد پيروى مىكرده كه پيش از او فرمانروايى داشتند و ايشان - چنان كه با گستردگى گفتيم « 2 » - از اينكه سخنان فراوان از زبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله - و دربارهء او - بازگو شده جلوگيرى
هامش
( 1 ) . تفسير شوكانى : 1 / 375 ، به نقل از عبد بن حميد ، ابن جرير ، ابن منذر و ابن ابى حاتم .
( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 6 / 294 .