برسى دچار آن بودند و هميشه هر دو گروه در دو سوى ناساز با يكديگر مىزيستهاند و نبرد به سختترين گونه ، ميانشان دنباله داشته ، كه آشتى بهتر است .
جان سخن آنكه روانها در روبرو شدن با حقيقتهاى استوار بربنيادهاى سرشت و آمادگيهاى خود جداييهايى با يكديگر دارند ، رازهاى پيچيده بر برخى از آنها گران مىآيد و برخى ديگر نيز - براى گنجاندن آن در خويش - كشش و گسترش فراوانى مىنمايد و خيلى ساده است كه گروه نخستين به آنچه نمىداند تن در ندهد و دستهء دوم نيز بر بنياد دانش خود نتواند آنچه را به استوارى شناخته ، نادرست انگارد و اينجا ، پاى ناسازگارىها به ميان مىآيد و بازار كينتوزى داغ مىشود ؛ ما كوششهايى را كه هريك از دو گروه بهكار انداختهاند ، بزرگ مىداريم ؛ زيرا مىدانيم آرمانهايى نيكو داشته و در جستجوى راستى در كنارههاى راه گام مىزدهاند و مىگوييم :
- بر آدمى است كه به اندازهء توان خود بكوشد ولى پيروزى او بر خودش نيست .
هان ! راستى را كه مردمان معادنى هستند همچون معدن زر و سيم « 1 » و اين سخن ديگر را نيز چندان از پيشوايان خاندان پيامبر عليهم السّلام گزارش كردهاند كه نمىتوان گفتار آنان ندانست : « براستى كار ما يا سخن ما دشوار و پيچيده است كه هيچكس بر خويشتن هموار نخواهد كرد ، مگر پيامبرى برانگيخته ، يا فرشته مقرب ، يا كسى كه ايمان آورده و خداوند دل او را در باور داشتن و گرويدن بيازموده » « 2 » پس به بدگويى از دانشمندان كيش خود نمىپردازيم و گستاخى به پيشگاه علماى دين را روا نمىداريم و هيچكس را نكوهش نمىكنيم كه چرا به پايگاه كسى كه از او برتر است ، راه نيافته ؛ زيرا « خداوند هيچ كس را جز به اندازهء توانايىاش تكليف نمىكند » « 3 » سرور ما امير المؤمنين عليه السّلام گفت : « اگر بنشينيم و آنچه را از دهان محمّد صلّى اللّه عليه و آله شنودهام ، براى شما بازگو كنم از نزد من بيرون مىشويد و مىگوييد : براستى على دروغگوترين دروغگويان است » « 4 »
هامش
( 1 ) . حديثى است كه ميان هر دو گروه - شيعه و سنّى - در درستى آن چون و چرا نيست .
( 2 ) . بصائر الدرجات صفار 6 ؛ اصول كافى 216 .
( 3 ) . بقره 2 / 286 .
( 4 ) . منح المنة شعرانى 14 .