خواهد بود كه در بودن قصيدهء قفانبك يا در بودن پارهاى از ابيات آن از سرايندهاش چون و چرا نماييم « 1 » .
قسطلانى هم مىنويسد : اين قصيدهاى بزرگ و شيوا در بحر طويل است كه شمارهء بيتهاى آن به 110 بيت مىرسد و آن را هنگامى سروده كه قرشيان بر ضدّ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با يكديگر همدست شدند و هركه مىخواست اسلام آورد او را از اين كار مىرمانيدند « 2 » .
در المواهب اللدينه نيز پارهاى از بيتهاى آن را آورده و گويد : بيش از 80 بيت است « 3 » . و ابن التين گفته : شعرهاى ابو طالب دليل است كه او پيش از برانگيخته شدن پيامبر و از همانگاه كه بحيرا و ديگران دربارهء مقامات او گزارشهايى به وى دادند پيامبرىاش را شناخته بود . و عينى مىنويسد : آن قصيدهء بلند آوازهاى است در 110 بيت و آغاز آن :
- اى دو دوست من ! اين نخستين سرزنشى نيست كه درست يا نادرست بهگوش من مىخورد « 4 » .
به همينگونه بغدادى چهل و دو بيت آن را با شرح و تفسير آورده و گويد آغاز آن چنين است :
- اى دو دوست من ! اين نخستين سرزنشى نيست كه درست يا نادرست بهگوش من مىخورد .
- اى دو دوست من ! در عقيده ، شركت را راه نيست خود تنها بايد آن را برگزيد .
- و چون كارهايى سخت غمانگيز روى دهد پيراهن تنگ بافت بهكار نيايد .
و چون ديدم كه در اين گروه ، مهربانى و دوستى نيست و همهء دستافزارها و دستگيرهها را بريدهاند . . . « 5 » .
آلوسى پارهاى از بيتها را آورده و سخن ابن كثير را كه ما نيز نقل كرديم نگاشته و آنگاه گويد : اين قصيده با شرح آن در كتاب لب لباب العرب ياد شده است « 6 » .
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغة : 2 / 315 .
( 2 ) . ارشاد السارى : 2 / 227 .
( 3 ) . المواهب اللدينه : 1 / 48 .
( 4 ) . عمدة القارى : 3 / 434 .
( 5 ) . خزانة الادب : 1 / 261 - 252 .
( 6 ) . بلوغ الارب : 1 / 237 .