19 - دين ، گوش و چشم آن
از زبان حذيفة بن يمان گزارش كردهاند كه گفت : از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم مىگفت :
بر آن شدم كه مردانى را به اين سوى و آن سوى فرستم تا كارهاى شايسته و بايسته را به مردم آموزند همچنانكه عيسى پسر مريم حواريان را براى همين برنامهها مىفرستاد .
گفتندش : با عمر و ابو بكر چگونهاى ؟ گفت : من از آن دو بىنياز نيستم زيرا آندو همچون چشم و گوش ديناند .
حاكم اين گزارش را آورده و گفته : « اين حديثى است كه تنها حفص بن عمر عدنى از زبان مسعر بازگو كرده » « 1 » وى ذهبى در خلاصهء همين كتاب آن را بىپايه شمرده .
نسايى گفته : حفص بن عمر مورد وثوق نيست و ابن عدى گفته : بيشتر احاديثش با اخبار راجح و مشهور ناسازگار است و ابن حبان گفته او از آنها بوده كه سند گزارشها را دگرگون مىنموده و روا نيست احاديثى را كه تنها او آورده بنياد استدلال گيريم و ابن معين گفته : مردى بدكنش بوده كه مورد وثوق نيست و مالك بن عيسى گفته : بىارزش است . و عقيلى گفته : حديثهايش اباطيل است . و احمد گفته : او با حماد « 2 » در بلاهايى كه بر سر حديث آورد همدست است و ابو داود گفته حديث وى نكوهيده است و دار قطنى گفته :
حديث وى سست است و متروك ، نيرومند نيست « 3 » .
اينها تازه در صورتى است كه سخن كسانى را بپذيريم كه گويند او حفص ابن عمر بن دينار ايلى نبوده و اگر او باشد كه به گفتهء ابن عدى همهء احاديثش چه از نظر سند و چه از نظر متن نكوهيده و ضعيف شمردن آنها بهتر است و ابو حاتم گفته : پيرى دروغپرداز بوده و عقيلى گفته : او از زبان شعبه و مسعر و مالك بن مغول و امامان گزارشهايى ياوه نقل كرده و ساجى گويد : او دروغ مىگفته و ابو احمد حاكم گفته از سر احاديثش بايد گذشت « 4 » .
هامش
( 1 ) . مستدرك حاكم : 3 / 74 .
( 2 ) . يكى از دروغپردازان گزارش ساز .
( 3 ) . ميزان الاعتدال : 1 / 262 ؛ تهذيب التهذيب : 2 / 410 .
( 4 ) . ميزان الاعتدال : 1 / 233 ؛ لسان الميزان : 2 / 324 .