ابو بكر پيرمرد بوده و پيامبر خدا جوان ، همين و بس ، و گرنه چه معنى دارد كه پرسيده باشند : اين بچّه پيش رويت كيست ؟ و اين بچّه پيش رويت چيست ؟ و معلوم است كه عنوان بچه را بر كسى نمىنهند كه بيش از پنجاه سال عمر دارد ! هرچند هم موى چهرهاش سياه مانده باشد .
و تازه اگر آن تأويل را صحيح بشماريم چگونه تأويلكنندگان ، يكبام و دو هوايى را كه ميان آن با خبر صحيحى از ابن عبّاس مىبينيم درست مىنمايد كه او گفت : ابو بكر گفت :
اى رسول خدا ! پير شدى . فرمود : دو سورهء هود و واقعه مرا پير كرد . و نظير آن را نيز حافظان از زبان ابن مسعود گزارش كردهاند و در گزارش ابى جحيفه آمده است كه گفتند :
اى رسول خدا ! مىبينيم پير شدهاى . گفت : سورهء هود و همانند آن مرا پير كرد « 1 » .
اين گزارش صحيح نشان مىدهد كه او صلّى اللّه عليه و آله بهگونهاى غيرعادى به مرحله پيرى رسيده و چگونگيهاى آن در وى آشكار شده و خيلى سريع پاى در اين گام از زندگى نهاده تا آنجا كه ديگران علّت آن را باز مىپرسيدند تا بدانند چهچيزى در اين واقعه اثر داشته ؟ پس اين را با آن تأويل خنك چگونه جمع كنيم ؟
و چه بسا براى حلّ اين دشوارى ( سرشناس و ناشناس ) بگويند : ابو بكر بازرگانى بوده كه از رفتوآمدهايش به مدينه در راه سفر شام مردم او را شناخته بودند ، ولى اگر گردن نهاديم و پذيرفتيم كه او بازرگان بوده ، و اگر هم گردن نهاديم و پذيرفتيم كه او به شام رفته - كه اين دو فرض را هم جز به دشوارى نتوان پذيرفت - تازه مىتوانيم در برابر آن بگوييم بسيار خوب ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هم كه براى بازرگانى راه شام مىسپرده از طريق مدينه سفر مىكرده ، پس اگر تنها بازرگان بودن كسى مستلزم آن باشد كه مردم بازرگان را بشناسند پس اين ويژگى در پيامبر بزرگ مشخصتر بوده ، زيرا بزرگوارى حاصل براى او
هامش
( 1 ) . جامع ، حافظ ترمذى ؛ نوادر الاصول ، حكيم ترمذى ؛ و نيز ابو يعلى و طبرانى و ابن ابى شيبه اين گزارش را آوردهاند ؛ نيز در المستدرك ، حاكم : 2 / 243 پس از آوردن آن جداگانه داورى خود را به درست بودن آن نيز گنجانده و ذهبى نيز به داورى او اعتراف كرده است ؛ تفسير ، قرطبى : 7 / 1 ؛ اللمع ، ابو نصر 280 ؛ تفسير ، ابن كثير : 2 / 435 ؛ تفسير خازن : 2 / 235 .